پرفشاری شریان ریوی

پرفشاری ریوی، شامل پنج نوع بیماری مختلف است که در آن‌ها فشارخون در عروق ریه افزایش می‌یابد. یکی از انواع آن، پرفشاری شریان ریوی (Pulmonary Arterial Hypertension: PAH) است.

پرفشاری شریان ریوی بیماری جدی و نادری است که ممکن است در بزرگ‌سالان یا کودکان رخ دهد و در آن، فشارخون در شریان‌های ریه به‌طور غیرطبیعی افزایش می‌یابد. این بیماری باعث تنگ شدن یا انسداد رگ‌های خونی در ریه‌ها می‌شود و قلب برای پمپاژ خون باید سخت‌تر کار کند. در نتیجه، ممکن است عملکرد قلب و ریه‌ها دچار اختلال شود و علائمی مانند مشکل در تنفس و احساس خستگی مفرط بروز یابد.

در پرفشاری شریان ریوی، دیواره‌های شریان‌های ریوی ضخیم یا سخت می‌شود و قطر این رگ‌ها کاهش می‌یابد. این امر منجر به افزایش مقاومت در برابر جریان خون و فشار بیشتر بر قلب می‌شود. اگر این وضعیت ادامه یابد، عضله قلب (به‌ویژه بطن راست) ضعیف می‌شود و ممکن است نارسایی قلبی (ناتوانی قلب در پمپاژ مناسب خون) رخ دهد.

علائم پرفشاری شریان ریوی ممکن است به‌دلیل پیش‌رونده بودن بیماری، به‌تدریج ظاهر و در طول زمان بدتر شود. این علائم عبارت‌اند از:

  • تنگی نفس به‌‌ویژه هنگام فعالیت بدنی
  • خستگی شدید، حتی پس از فعالیت‌های ساده
  • درد یا فشار در قفسه سینه
  • تورم (اِدِم) در پاها یا مچ پا
  • گیجی، غش کردن یا از حال رفتن ناگهانی ناشی از کاهش جریان خون به مغز
  • تپش قلب، ضربان نامنظم یا سریع قلب

عواملی که ممکن است خطر ابتلا به پرفشاری شریان ریوی را افزایش دهند، عبارت‌اند از:

  • ژنتیک: وجود سابقه خانوادگی پرفشاری شریان ریوی
  • بیماری‌های زمینه‌ای: مانند نارسایی قلب مادرزادی، بیماری‌های بافت همبند (لوپوس یا اسکلرودرمی)، بیماری کبدی پیشرفته و ایدز
  • مصرف داروهای خاص: برخی داروهای سرکوب‌کننده اشتها یا مواد مخدر (مثل کوکائین و متامفتامین)
  • زندگی در ارتفاعات بالا

پیشگیری از PAH به مدیریت عوامل خطر و سلامت عمومی مرتبط است.

  • کنترل بیماری‌های زمینه‌ای: درمان و پیگیری مداوم بیماری‌هایی مانند اسکلرودرمی یا لوپوس
  • اجتناب از مصرف داروهای مضر: مصرف هرگونه دارو باید تحت نظر پزشک باشد.

 

  • سبک زندگی سالم: شامل تغذیه مناسب،کنترل وزن، ورزش منظم (با مشورت پزشک)، ترک سیگار و دیگر محصولات دخانی

تشخیص PAH به بررسی دقیق علائم و استفاده از ابزارهای پیشرفته نیاز دارد که ممکن است بسته به شرایط هر بیمار، از برخی یا همه آن‎ها استفاده شود.

  • اکوکاردیوگرافی: بررسی فشارخون در شریان‌های ریوی و عملکرد قلب
  • کاتتریزاسیون قلبی راست: روش دقیق برای اندازه‌گیری فشار در شریان‌های ریوی
  • تصویربرداری: مانند سی‌تی اسکن یا ام‌آرآی برای بررسی ساختار و جریان خون در ریه‌ها
  • آزمایش‌های خونی: برای شناسایی بیماری‌های زمینه‌ای
  • تست ورزش یا تست‌های تنفسی دیگر: برای ارزیابی تحمل فعالیت و عملکرد قلب و ریه‌ها

PAH یک بیماری پیش‌رونده‌ است که درمان آن به کاهش علائم، بهبود کیفیت زندگی و کند کردن روند پیشرفت بیماری کمک می‌کند. بسته به نوع و شدت بیماری، از یک یا چند دسته دارویی زیر ممکن است برای درمان استفاده شود:

  • داروهای گشادکننده عروق:
    • بلاک‌کننده‌های کانال‌های کلسیمی: مانند آملودیپین، نیفدیپین یا دیلتیازم
    • آنتاگونیست‌های گیرنده اندوتلین: مانند ماسیتنتان
    • آنالوگ‌های پروستاسیکلین‌ها: مانند اپوپروستنول، ایلوپروست یا ترپروستینیل
    • مهارکننده‌های فسفودی‌استراز-۵: مانند سیلدنافیل و تادالافیل
  • اکسیژن‌درمانی: برای بیمارانی که با کاهش سطح اکسیژن خون مواجه هستند.
  • داروهای ضدانعقاد: برای کاهش خطر تشکیل لخته خون در ریه‌ها
  • داروهای ادرارآور (دیورتیک): برای کاهش احتباس مایعات و کاهش تورم
  • پیوند ریه: در موارد شدید و مقاوم به درمان

بیماران مبتلا به PAH می‌توانند با تغییرات زیر، کیفیت زندگی خود را بهبود بخشند:

  • فعالیت بدنی سبک: مثل راه رفتن
  • محدود کردن فعالیت‌های سنگین
  • دوری از زندگی در مناطق مرتفع: قبل از سفر با پزشک معالج مشورت شود. ممکن است لازم باشد هنگام سفر هوایی یا بازدید از مکان‌های مرتفع، از اکسیژن‌درمانی استفاده شود.
  • تغذیه مناسب: مصرف غذاهای کم‌نمک و غنی از مواد مغذی
  • قطع مصرف سیگار، محدود کردن مصرف کافئین و الکل (درصورت داشتن تأثیر منفی بر علائم)
  • ازآنجاکه این بیماری ممکن است توانایی بیماران را برای انجام فعالیت‌های روزمره محدود ‌کند و بر سلامت روان آن‌ها تأثیر منفی داشته باشد، کسب اطلاعات در زمینه محدودیت‌های فیزیکی و تأثیرات آن‌ها و همچنین راه‌های مدیریت این وضعیت، مانند مدیریت استرس، اضطراب، افسردگی و استفاده از تکنیک‌های آرامش‌بخش مانند مدیتیشن، بسیار مهم است.
  • رعایت بهداشت، خودداری از تماس با افراد بیمار و دریافت واکسن علیه بیماری‌های تنفسی مثل آنفلوانزا، پنومونی پنوموکوکی و کرونا
  • مراقبت‌های منظم پزشکی: پیگیری مرتب وضعیت بیماری و ادامه درمان‌های مربوطه