آسیب ماکولا وابسته به سن

آسیب ماکولا (مرکز شبکیه) وابسته به سن نوعی بیماری چشمی است که به‌مرور زمان و با افزایش سن باعث کاهش دید مرکزی می‌شود و عمدتاً در افراد با سن بیشتر از ۵۰ سال رخ می‌دهد. این بیماری به‌دلیل تخریب تدریجی ماکولا، بخشی از شبکیه که مسئول دید دقیق و واضح است، به وجود می‌آید.

این بیماری دو نوع دارد:

نوع خشک: شایع‌ترین نوع که با ته‌نشست ترکیبات خارج سلولی زردرنگ و عموماً از جنس چربی، در ماکولا مشخص می‌شود و معمولاً به‌تدریج پیشرفت می‌کند.

نوع مرطوب: نوع شدیدتر که در آن رگ‌های خونی غیرطبیعی در ماکولا رشد می‌کند و باعث نشت خون و مایعات می‌شود که کاهش بینایی را در پی دارد.

در بیماری آسیب ماکولا وابسته به سن، استرس اکسیداتیو و التهاب نقش مهمی در تخریب سلول‌های ماکولا دارند. با افزایش سن، عملکرد سلول‌های حمایت‌کننده شبکیه کاهش می‌یابد و منجر به تجمع مواد زائد و آسیب به گیرنده‌های نوری می‌شود. این آسیب باعث کاهش عملکرد ماکولا، تاری دید و مشکلات در تشخیص جزئیات و رنگ‌ها می‌شود. در نوع خشک، سلول‌های شبکیه به‌تدریج تحلیل می‌رود و ماکولا نازک می‌شود که دید مرکزی را به‌مرور از بین می‌برد. در نوع مرطوب AMD، رگ‌های خونی جدید، اما غیرطبیعی در شبکیه رشد می‌کنند که منجر به نشت مایعات و خون به شبکیه و اخلال در بینایی می‌شود.

  • کاهش تدریجی دید مرکزی: تاری دید یا نقاط تیره در مرکز دید
  • مواج شدن دید: موج‌دار یا خمیده دیده شدن خطوط صاف
  • کاهش توانایی تشخیص جزئیات: به‌ویژه هنگام خواندن، نوشتن و تشخیص چهره‌ها
  • سن: سن بیشتر از 50 سال
  • ژنتیک: سابقه خانوادگی ابتلا به این بیماری
  • سیگار: احتمال بیشتر بروز این بیماری در افراد در معرض دود سیگار
  • الکل: افزایش خطر بروز این بیماری در سنین کمتر
  • رژیم غذایی: افزایش احتمال بروز این بیماری در افراد با رژیم غذایی ناسالم
  • جراحی آب‌مروارید: افزایش احتمال بروز بیماری آسیب ماکولا وابسته به سن
  • بیماری‌های قلبی-عروقی: افزایش آسیب عروق چشم در نتیجه چاقی و فشار خون بالا
  • قرار گرفتن در معرض نور آبی و اشعه ماوراءبنفش: افزایش خطر تخریب ماکولا
  • ترک سیگار: به‌عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل خطر
  • آنتی‌اکسیدان‌: رژیم غذایی سالم و سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها و سبزیجات به‌همراه ویتامین‌های C، E، لوتئین و زیزانتین
  • بررسی سلامت سیستم قلب و عروق: کنترل فشار خون و کلسترول
  • استفاده از عینک ضدآفتاب مناسب: جلوگیری از آسیب به شبکیه توسط اشعه ماوراءبنفش
  • معاینه کامل چشم توسط چشم‌پزشک: شامل بررسی ماکولا با افتالموسکوپ (ابزاری برای مشاهده داخل چشم و شبکیه)
  • انواع تست‌های چشمی: برای بررسی موج‌دار دیدن خطوط یا نواحی تیره در مرکز دید
  • تصویربرداری چشمی یا OCT (Optical Coherence Tomography): برای ارزیابی تغییرات ساختاری شبکیه
  • آنژیوگرافی همراه با ماده رنگی: بررسی وضعیت عروق و نشت خون و مایعات

* درمان‌های دارویی

  • تزریق داروهای مهارکننده فاکتور رشد عروقی مانند افلیبرسپت و بواسیزومب برای جلوگیری از رشد عروق غیرطبیعی در نوع مرطوب این بیماری

* درمان‌های غیردارویی

  • تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی سالم، ورزش، ترک سیگار و کنترل بیماری‌های زمینه‌ای
  • استفاده از مکمل‌ حاوی آنتی‌اکسیدان‌‌هایی نظیر ویتامین E، ویتامین C، زینک، مس، لوتئین، زیزانتین و کوآنزیم Q10 در هر دو نوع خشک و مرطوب آسیب ماکولا وابسته به سن
  • درمان با لیزر فوتودینامیک برای تخریب عروق غیرطبیعی
  • جراحی برای جایگزینی یا ترمیم سلول‌های آسیب‌دیده ماکولا
  • درصورت نیاز استفاده از عینک‌های مخصوص

 

شایان ذکر است دارودرمانی تأییدشده‌ای برای نوع خشک بیماری آسیب ماکولا وابسته به سن وجود ندارد. با توجه به نقش سیگار در افزایش ریسک پیشرفت بیماری، ترک سیگار توصیه می‌شود.

با رعایت این نکات، بیماران مبتلا به آسیب ماکولا وابسته به سن می‌توانند کیفیت زندگی خود را بهبود ببخشند و از پیشرفت بیماری و کاهش بینایی جلوگیری کنند.