کم‌خونی در نوزادان نارس

کم‌خونی وضعیت بسیار شایعی در نوزادان نارس است که به‌دلیل کاهش تعداد گلبول‌های قرمز در گردش خون (RBCs) رخ می‌دهد. گلبول‌های قرمز حاوی هموگلوبین هستند که مسئولیت انتقال اکسیژن به سلول‌های بدن را برعهده دارند. نوزادان نارس در مقایسه با نوزادان با سن تولد طبیعی، هنگام تولد میزان هموگلوبین کمتری دارند و کاهش هموگلوبین پس از تولد در آن‌ها زودتر و شدیدتر رخ می‌دهد. این وضعیت با عواملی مانند خون‌گیری‌های مکرر، کوتاه‌تر بودن عمر گلبول‌های قرمز و کاهش ذخایر آهن تشدید می‌شود. مجموعه این عوامل منجر به حالتی می‌شود که از آن با عنوان «کم‌خونی نوزادان نارس» یاد می‌شود.

  • ناتوانی در تولید کافی هورمون اریترپوئیتین (EPO): کم‌خونی نوزادان نارس عمدتاً به‌دلیل ناتوانی در تولید کافی هورمون اریترپوئیتین (EPO) بافتی رخ می‌دهد. با وجود سلامت سلول‌های سازنده گلبول قرمز، میزان کم EPO مانع از تولید مناسب گلبول‌های قرمز می‌شود.
  • خون‌گیری‌های مکرر: خون‌گیری برای آزمایش‌های متعدد، به‌ویژه در نوزادان بسیار نارس، منجر به کاهش حجم قابل ‌توجهی از خون می‌شود.
  • عمر کوتاه گلبول‌های قرمز: گلبول‌های قرمز در نوزادان نارس عمر کوتاه‌تری دارند (حدود ۴۵ تا ۵۰ روز)، که این موضوع در کاهش شمار آن‌ها مؤثر است.
  • کاهش ذخایر آهن: رشد سریع بدن نوزاد نارس و از دست رفتن خون باعث تخلیه ذخایر آهن می‌شود که ممکن است روند بهبود کم‌خونی را مختل کند.

علائم زیر ممکن است نشان‌دهنده کم‌خونی در نوزاد باشند:

  • رنگ‌پریدگی پوست
  • تنفس سریع یا مشکل در تنفس در حالت استراحت
  • کاهش فعالیت یا خواب‌آلودگی زیاد
  • ضربان قلب بیشتر از معمول در حالت استراحت
  • خستگی هنگام تغذیه یا عادات تغذیه ضعیف
  • کندی در افزایش وزن
  • نتایج آزمایشگاهی که کاهش تعداد گلبول‌های قرمز و کاهش سطح هموگلوبین را نشان می‌دهد.
  • سطح پایین هموگلوبین نوزاد هنگام تولد
  • سن حاملگی کمتر
  • سطح پایین هموگلوبین مادر پیش از زایمان
  • تعداد زیاد نمونه‌گیری خون با حجم زیاد
  • از دست دادن خون قبل و/یا حین زایمان توسط نوزاد
  • ناسازگاری گروه خونی نوزاد و مادر
  • شروع زودهنگام درمان در نوزادان پرریسک
  • کاهش نمونه‌گیری خون با حجم زیاد
  • بررسی دقیق هموگلوبین نوزاد و مادر در بدو تولد برای شناسایی نوزادان پرریسک

کم‌خونی در نوزادان با آزمایش خون توسط پزشک تشخیص داده می‌شود. چند شاخص اصلی در این آزمایش‌ها بررسی می‌شود که عبارت‌اند از:

  1. هموگلوبین

هموگلوبین پروتئینی در گلبول‌های قرمز است که وظیفه حمل اکسیژن را دارد. کاهش آن نشان‌دهنده کم‌خونی است.

  1. هماتوکریت

درصد حجمی از خون که توسط گلبول‌های قرمز تشکیل شده است. این عدد اگر کم باشد، نشانه کم‌خونی است.

  1. رتیکولوسیت‌ها

گلبول‌های قرمز نابالغ که درصد آن‌ها نشان می‌دهد بدن با چه سرعتی گلبول قرمز جدید تولید می‌کند. اگر این عدد کم باشد، نشان‌دهنده کاهش تولید گلبول‌های قرمز است.

درمان کم‌خونی به شدت بیماری، علائم نوزاد و میزان هموگلوبین بستگی دارد. روش‌های درمان شامل موارد زیر است:

  • اپوئتین: اپوئتین دارویی است که به ماده‌ای شباهت دارد که بدن به‌طور طبیعی برای افزایش تولید گلبول‌های قرمز می‌سازد. اثر این دارو به‌تدریج و طی چند هفته ظاهر می‌شود.
  • تزریق خون (در موارد شدید): اگر درمان سریع نیاز باشد، به‌منظور افزایش فوری تعداد گلبول‌های قرمز، تزریق خون انجام می‌شود. تعداد دفعات تزریق خون به شدت کم‌خونی نوزاد بستگی دارد. نوزادان نارس بیشتر در معرض کم‌خونی هستند و به همین دلیل ممکن است در طول مدت بستری در بیمارستان، چندین بار به تزریق خون نیاز داشته باشند.
  • مکمل آهن در مراحل بعدی رشد: با رشد نوزاد، نیاز او به آهن ممکن است افزایش یابد؛ مانند شیر خشک غنی‌شده با آهن، قطره آهن یا ویتامین‌های حاوی آهن. آهن برای ساخت گلبول‌های قرمز ضروری است.

بهبود سبک زندگی نوزاد و مراقبت مناسب به کاهش شدت آنمی کمک می‌کند. در ادامه، راهکارهایی برای بهبود سبک زندگی نوزادان نارس مبتلا به آنمی پیشنهاد شده است:

  • تغذیه مناسب و غنی از آهن: تغذیه نوزاد نارس با شیر مادر یا شیر خشک غنی‌شده با آهن، از مهم‌ترین عوامل پیشگیری از کم‌خونی است. شیر مادر آهن کافی را برای نوزاد فراهم می‌کند. درصورت استفاده از شیر خشک نیز باید نوع غنی‌شده با آهن انتخاب شود.
  • تماس نزدیک مادر و نوزاد (تماس پوست با پوست): این روش مراقبتی شامل تماس مستقیم پوست مادر و نوزاد است که باعث بهبود تنفس، افزایش وزن و کاهش استرس نوزاد می‌شود. این مراقبت به بهبود وضعیت کلی نوزاد نارس و کاهش عوارض ازجمله کم‌خونی نیز کمک می‌کند.
  • آموزش و حمایت از مادران: به‌ویژه مادرانی که سطح تحصیلات پایین‌تری دارند، نقش مهمی در افزایش پیروی از توصیه‌های تغذیه‌ای و مکمل‌درمانی دارد.