هیدرآدنیت چرکی

هیدرآدنیت چرکی نوعی بیماری التهابی مزمن پوستی است که با برجستگی‌های ملتهب دردناک در زیر پوست تظاهر می‌یابد. این بیماری غیرمسری و غیرعفونی است و علائم بیماری بر اثر واکنش نامناسب سیستم ایمنی و ایجاد التهاب در برخی از نواحی پوست مانند ریشه‌ موها و غدد عرق ایجاد می‌شود. شایع‌ترین قسمت‌های درگیر زیربغل، کشاله ‌ران، اطراف مقعد و زیرسینه‌هاست. ضایعات پوستی ممکن است در طول زمان به آبسه، حفره‌ یا کانال‌های زیر پوستی حاوی چرک تبدیل شود. در برخی موارد، در محل ضایعات پوستی ممکن است عفونت ثانویه ایجاد شود که به درمان آنتی‌بیوتیکی نیاز دارد.

دردناک بودن ضایعات، ترشح چرک با بوی نامطبوع و سیر طولانی بیماری به‌شدت بر کیفیت زندگی افراد تأثیر می‌گذارد و ممکن است باعث انزوای اجتماعی، افسردگی و اضطراب شود. آموزش بیماران، مراقبت مناسب از زخم‌ها و کنترل درد بیمار در کنار روش‌های درمان دارویی و جراحی به کنترل علائم و پیشگیری از عوارض این بیماری کمک می‌کند.

علت بیماری هیدرآدنیت چرکی به‌طور دقیق شناخته نشده است. علائم بیماری در نتیجه‌ ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیطی و هورمونی ایجاد می‌شود که منجر به انسداد فولیکول‌های مو، تحریک نابجای سیستم ایمنی و ایجاد التهاب می‌شود.

علائم هیدرآدنیت چرکی ممکن است خفیف تا شدید باشد و چندین ناحیه از پوست را درگیر کند. علائم هیدرآدنیت چرکی در طول بیماری ممکن است تشدید یابد یا پس از بهبود، مجدد عود کند. ضایعات معمولاً به‌صورت برجستگی سفت و دردناک زیر پوست تظاهر می‌کنند که با گذر زمان ممکن است بزرگ‌تر و به آبسه یا کانال زیرپوستی همراه با تخلیه چرک تبدیل شوند. ضایعات عمدتاً در محل فولیکول‌های مو در نواحی‌ای که غدد عرق و چربی بیشتری دارند، تظاهر می‌یابد. سایر علائم بیماری هیدرآدنیت چرکی شامل موارد زیر است:

  • عفونت ثانویه در محل ضایعات
  • ترشح چرک بدبو و خون از محل ضایعات
  • ایجاد جای زخم یا اسکار در محل ضایعات

عوامل زیر در ایجاد بیماری نقش دارند:

  • ژنتیک: داشتن سابقه خانوادگی یا فاکتورهای ژنتیکی خاص فرد را مستعد ابتلا به هیدرآدنیت چرکی می‌کند.
  • استرس مکانیکی: افزایش استرس مکانیکی شامل فشار، اصطکاک، برش در نواحی چین‌دار مانند محل بستن کمربند یا بند لباس زیر ممکن است باعث افزایش احتمال انسداد و آسیب فولیکول‌ها شود.
  • اضافه‌وزن: هیدرآدنیت چرکی در افرادی که اضافه‌وزن دارند، شایع‌تر و شدیدتر است.
  • سیگار: مصرف سیگار و تنباکو با بروز هیدرآدنیت چرکی مرتبط است.
  • هورمون‌های جنسی: نوسان سطح هورمون‌ها در دوران بلوغ و یائسگی با ایجاد بیماری ارتباط دارد.
  • داروها: برخی از داروها مانند لیتیوم، داروهای حاوی هورمون جنسی مانند قرص‌های ضدبارداری ممکن است با تشدید علائم بیماری همراه باشند.
  • باکتری‌ها: نقش باکتری‌ها در ایجاد بیماری به‌خوبی شناخته نشده است. ضایعات اولیه معمولاً بدون باکتری هستند و به‌مرور آبسه‌ها یا کانال‌ها ممکن است با باکتری‌های سطح پوست یا عفونت ثانویه آلوده شوند.

اقدامات زیر ممکن است به کنترل علائم بیماری و پیشگیری از تشدید آن کمک کنند:

  • محدود کردن تعریق با عدم حضور در مناطق گرم و مرطوب
  • پوشیدن لباس با سایز و جنس مناسب و پیشگیری از تحریک و ساییدگی پوست در مناطق درگیر
  • کاهش وزن با رژیم غذایی متناسب و ورزش
  • خودداری از مصرف فراورده‌های پوستی که باعث تحریک پوست در مناطق درگیر می‌شود.
  • خودداری از مصرف سیگار و تنباکو

تشخیص هیدرآدنیت چرکی توسط پزشک متخصص و براساس علائم و نشانه‌های بیماری انجام می‌شود.

  • شرح‌حال کامل: پزشک اطلاعاتی درباره علائم، زمان شروع و مدت ضایعات و سابقه خانوادگی جمع‌آوری می‌کند.
  • معاینه بالینی: پزشک با توجه به ظاهر ضایعات پوستی، نحوه و محل درگیری پوستی بیماری را تشخیص می‌دهد.
  • درصورت نیاز، کشت از ترشحات یا نمونه‌برداری از ضایعات پوستی گرفته می‌شود.

درمان هیدرآدنیت چرکی با اهداف کاهش علائم بیماری مانند درد، زخم و ترشحات چرکی، پیشگیری از ایجاد ضایعات التهابی جدید و کاهش اثرات بیماری بر روحیه و کیفیت زندگی بیماران انجام می‌شود. پزشک معالج براساس شدت بیماری و شرایط هر بیمار درمان مناسب را انتخاب می‌کند.

آموزش به بیماران، پشتیبانی روانی، مراقبت از زخم و کنترل درد در کنار درمان‌های دارویی و جراحی از اجزای مهم درمان بیماران مبتلا به هیدرآدنیت چرکی هستند. یکی از مهم‌‌ترین اقدامات درمانی، آموزش بیماران در رابطه با ماهیت التهابی و مزمن هیدرآدنیت چرکی است. لازم است بیماران مطلع شوند که این بیماری مسری و عفونی نیست و ماهیتی التهابی دارد. بروز بیماری هیدرآدنیت چرکی به رعایت بهداشت فردی ربطی ندارد و ضایعات پوستی اولیه بر اثر پاسخ نامناسب سیستم ایمنی علیه پوست در افراد مستعد ایجاد می‌شود.

مدیریت درد: درد ناشی از ضایعات هیدرآدنیت چرکی ممکن است موجب اختلال خواب، محدودیت عملکرد و استرس روانی شود. داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی ممکن است برای درمان درد و التهاب استفاده شوند. در برخی بیماران، لازم است درد بیماران زیر نظر پزشک متخصص با رویکردهای اختصاصی‌تری کنترل شود. تزریق کورتیکواستروئید داخل ضایعه‌ای با هدف کاهش التهاب و روش‌های جراحی برای تخلیه چرک و ترشحات در مواردی به کاهش درد بیماران کمک می‌کند.

داروهای متعددی ازجمله استروئیدها، آنتی‌بیوتیک‌ها، مسکن‌ها و داروهای بیولوژیک برای از بین بردن التهاب در هیدرآدنیت چرکی کاربرد دارند. پزشک معالج با توجه به شرایط هر بیمار و شدت بیماری ترکیبی از روش‌ها را برای درمان بیماران انتخاب می‌کند.

  • آنتی‌بیوتیک‌ها به دو صورت موضعی یا خوراکی، با هدف تنظیم سیستم ایمنی و کنترل التهاب برای این بیماران تجویز می‌شود. همچنین آنتی‌بیوتیک‌ها در پیشگیری از ایجاد عفونت ثانویه مؤثر هستند. آنتی‌بیوتیک‌های موضعی مانند کلیندامایسین به‌صورت مایع یا ژل روی پوست برای موارد خفیف بیماری کاربرد دارند. درموارد شدید‌تر، آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی (مانند داکسی‌سایکلین، تتراسیکلین، ریفامپین، داپسون) و رتیینوئیدها (مانند آسیترتین) ممکن است تجویز شود. افراد مبتلا به بیماری شدید ممکن است برای ماه‌ها نیاز به مصرف آنتی‌بیوتیک داشته باشند.
  • در برخی بیماران، مصرف داروی متفورمین با کنترل مقاومت به انسولین و داروهای آنتی‌آندروژن مانند فیناستراید یا اسپیرنولاکتون از طریق تنظیم هورمون‌های جنسی در کنترل علائم مؤثر هستند.
  • در بیمارانی که به سایر درمان‌ها پاسخ نداده‌اند یا به فرم متوسط یا شدید بیماری مبتلا هستند، داروهای بیولوژیک کاربرد دارد. این داروها معمولاً به‌صورت تزریقی تجویز می‌شوند و با اثرگذاری بر بخش‌های خاصی از سیستم ایمنی، باعث کنترل علائم بیماری می‌شوند. دو داروی آدالیمومب و اینفلکسی‌مب با مهار بخش خاصی از سیستم ایمنی به‌نام فاکتور نکروز تومور (TNF)، در دسته داروهای بیولوژیک قرار دارند و در درمان هیدرآدنیت چرکی کاربرد دارند.
  • در برخی بیماران علاوه‌بر روش‌های دارویی، از روش‌های جراحی برای کنترل علائم استفاده می‌شود. روش‌های جراحی مختلفی برای تخلیه چرک و برداشتن پوست آسیب‌دیده (دبریدمان) ممکن است در نظر گرفته شود.
  • در برخی بیماران لیزردرمانی با از بین بردن زخم‌ها یا موهای زائد در محل پوست درگیر، به کنترل علائم کمک می‌کند.

رعایت توصیه‌های زیر به کاهش برخی از علائم بیماری و پیشگیری از عود ضایعات کمک می‌کند:

  • مراقبت از زخم و پوست: بهتر است بیماران درباره تکنیک‌های مراقبت از ضایعات چرکی و زخم‌ها آموزش ببینند. به‌طورکلی، بیماران باید زیر نظر کادر درمان، از پانسمان‌هایی استفاده کنند که حداقل آسیب را به پوست وارد کند. از مصرف فراورده‌های پوستی ازجمله شوینده‌ها و خوشبوکننده‌ها که باعث تحریک پوست می‌شود، خودداری شود.
  • استفاده از فراورده‌های حاوی ضدعفونی‌کننده موضعی مانند کلرهگزیدین 4% یا بنزوئیل پراکسید طبق صلاحدید پزشک معالج، به کاهش علائم و پیشگیری از عفونت ثانویه کمک می‌کند.
  • از فشار دادن یا تخلیه خودسرانه جوش‌ها و ضایعات چرک‌دار باید خودداری شود.
  • از اصلاح با تیغ یا فراورده‌های موبر که باعث تحریک پوست در ناحیه درگیر می‌شود، خودداری شود.
  • با پزشک درباره مسکن مناسب و نحوه مراقبت از زخم‌ها برای کنترل درد مشورت شود.
  • درصورت داشتن اضافه‌وزن، به کاهش وزن با رژیم غذایی و ورزش مناسب توصیه می‌شود.
  • از استعمال سیگار و تنباکو خودداری شود.
  • از پوشیدن لباس‌های تنگ که پوست را ساییده و تحریک می‌کند، خودداری شود.
  • از حضور در محیط‌های گرم و مرطوب خودداری شود. پوست بدن خشک و به دور از تعریق نگه داشته شود.
  • پس از شست‌وشو، از خشک کردن پوست با دستمال در مناطق درگیر که باعث ساییدگی پوست می‌شود، خودداری شود.
  • درصورت احساس اضطراب، افسردگی یا هرگونه تغییرات خلقی، مراجعه به مشاور روان‌پزشکی توصیه می‌شود.
  • داشتن حمایت و پشتیبانی خانواده و دوستان در طول دوره‌ بیماری برای کاهش اثرات روحی بیماری بسیار کمک‌کننده است.