لوپوس اریتماتوز

لوپوس اریتماتوز نوعی بیماری خودایمنی است که در آن، سیستم ایمنی حساس می‌شود و به‌اشتباه به بافت‌های سالم بدن حمله می‌کند. این بیماری باعث ایجاد التهاب مزمن در بخش‌های مختلف بدن ازجمله پوست، کلیه‌ها و ریه‌ها و ایجاد درد، تورم یا آسیب در عضو درگیر می‌شود. علائم بیماری ممکن است در دوره‌هایی تشدید شود یا فروکش کند.

بیماری لوپوس اریتماتوز علت ناشناخته دارد، اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در تغییر عملکرد سیستم ایمنی و ایجاد بیماری نقش دارد. در افراد مبتلا به پسوریازیس، سیستم ایمنی بدن حساس می‌شود که باعث ایجاد التهاب در سیستم‌های مختلف بدن می‌شود.

با توجه به امکان درگیری نواحی مختلف بدن، علائم بیماری لوپوس اریتماتوز در افراد مختلف بسیار متنوع است و اغلب با علائم سایر بیماری‌ها شباهت دارد. علائم بیماری ممکن است به‌تدریج و در طولانی‌مدت بروز کند. شدت علائم در طول زمان ممکن است متغییر باشد.

علائم کلی لوپوس عبارت‌اند از: تب، خستگی، تغییرات وزن.

علائم اختصاصی لوپوس اریتماتوز ناشی از درگیری اعضای مختلف بدن، شامل موارد زیر است:

  • علائم پوستی مانند بثورات پوستی پروانه‌ای شکل روی گونه‌ها و بینی، ضایعات پوستی حساس به نور خورشید، ریزش موها، زخم‌های دهانی
  • علائم اسکلتی عضلانی مانند درد یا تورم مفاصل، ضعف و درد عضلانی
  • علائم اختلال کلیوی مانند تورم در پاها، مچ و اطراف چشم، وجود خون در ادرار و افزایش فشارخون
  • علائم درگیری مغز و اعصاب مانند تشنج، سردرد و افسردگی
  • علائم درگیری قلبی و ریوی مانند درد قفسه سینه و تنگی نفس
  • علائم درگیری سلول‌های خونی مانند کم‌خونی ،کبودی، لخته‌ شدن خون و خون‌ریزی
  • علایم چشمی مانند خشکی چشم
  • علایم درگیری سیستم تولیدمثل مانند افزایش خطر سقط جنین، زایمان زودرس و فشارخون بالا در بارداری
  • ژنتیک: داشتن عوامل خاص ژنتیکی یا سابقه خانوادگی افراد را مستعد ابتلا به لوپوس اریتماتوز می‌کند.
  • محرک‌های محیطی: قرار گرفتن در معرض دود سیگار، نورخورشید و عفونت باعث عود یا تشدید علائم بیماری می‌شود.
  • هورمون‌ها: زنان بیشتر از مردان مستعد بیماری لوپوس هستند که ممکن است به‌دلیل اثر هورمون‌های جنسی باشد.
  • داروها: مصرف برخی دارو‌ها مانند هیدرالازین، پروکائین آمید، ایزونیازید و مینوسیکلین باعث ایجاد نوعی لوپوس می‌شود. علائم لوپوس ناشی از دارو معمولاً با قطع دارو برطرف می‌شود.

بیماری لوپوس اریتماتوز بیماری مزمنی است که علائم آن در مواجهه با برخی محرک‌ها ممکن است تشدید شود. پیشگیری از علائم لوپوس اریتماتوز شامل شناسایی و اجتناب از این محرک‌هاست. برخی از این عوامل عبارت‌اند از:

  • مدیریت استرس: از تکنیک‌های آرامش‌بخش مانند مراقبه، یوگا و تمرین‌های تنفسی بهره گرفته شود.
  • مطلع کردن پزشک معالج از داروهای مصرفی و پیشینه دارویی: درصورتی‌که مصرف دارویی بیماری لوپوس اریتماتوز را تشدید یا ایجاد کند، ممکن است نیاز باشد پزشک دارو را تغییر دهد.
  • قرار گرفتن در معرض خورشید باعث تشدید بثورات پوستی می‌شود. استفاده از کرم‌های ضدآفتاب با حداقل SPF 50، کلاه و لباس مناسب مانند پوشیدن بلوز آستین بلند هنگام قرار گرفتن در معرض نور خورشید توصیه می‌شود.
  • عفونت‌ها: ابتلا به عفونت ممکن است باعث شعله‌ور شدن بیماری و تشدید علائم شود. رعایت نکات بهداشت فردی و ممانعت از تماس نزدیک با افرادی که به عفونت فعال مانند سرماخوردگی مبتلا هستند، توصیه می‌شود.
  • واکسن‌ها: پیش از دریافت هرگونه واکسن زنده یا غیرزنده باید با پزشک مشورت شود. واکسن‌هایی که حاوی ویروس‌های زنده هستند (مانند سرخک، اوریون، سرخجه، فلج اطفال، واریسلا و آبله) ممکن است برای افراد مبتلا به لوپوس، به‌ویژه کسانی که از درمان‌های سرکوب‌کننده سیستم ایمنی مانند پردنیزون استفاده می‌کنند، مناسب نباشند. در برخی بیماران ممکن است طبق صلاحدید پزشک، واکسن‌های غیرزنده برای پیشگیری از ایجاد عفونت‌هایی مانند ذات‌الریه تجویز شود.

تشخیص لوپوس اریتماتوز توسط پزشک متخصص و براساس علائم و نشانه‌های بیماری و رد سایر علل و بیماری‌های مشابه انجام می‌شود. تشخیص این بیماری به‌دلیل شباهت آن با سایر بیماری‌ها دشوار است.

  • شرح‌حال کامل: پزشک اطلاعاتی درباره علائم، زمان شروع و مدت ضایعات، سابقه خانوادگی و عوامل محرک جمع‌آوری می‌کند.
  • آزمایش: آزمایش خون و ادرار از بیماران گرفته می‌شود.
  • براساس علائم بیمار، عملکرد بخش‌های درگیر مانند ریه، قلب و کلیه ممکن است نیاز به بررسی داشته باشد.
  • برحسب علائم بیماری، در صورت نیاز ممکن است از بخش‌های مختلف مانند مفاصل، ریه و قلب تصویربرداری شود.
  • نمونه‌برداری از بافت‌های درگیر مانند پوست، کلیه، گرفتن مایع مفصلی یا نخاعی برای تأیید تشخیص در برخی بیماران ممکن است انجام شود.

لوپوس نوعی بیماری مزمن خودایمنی است که شدت علائم و محل عضو درگیر ممکن است در طول زمان تغییر کند. بیماران باید به‌طور منظم به پزشک معالج مراجعه کنند تا تغییرات علائم را پیگیری کنند.

افراد مبتلا به لوپوس ممکن است نیازمند دریافت اقدامات درمانی تحت نظر تیمی از متخصصان مختلف متناسب با علائم و عضو درگیر باشند. هدف درمان کنترل علائم بیماری، کاهش آسیب به عضو‌های درگیر و ارتقای کیفیت زندگی روزمره فرد است. بیشتر بیماران با صلاحدید پزشک معالج تحت درمان با ترکیبی از دارو‌ها قرار می‌گیرند.

داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، هیدروکسی کلروکین، گلوکوکورتیکوئیدها (همچنین استروئیدها) و عوامل سرکوب‌کننده سیستم ایمنی، با کنترل التهاب باعث کاهش علائم لوپوس اریتماتوز و پیشگیری از شعله‌ور شدن بیماری می‌شوند.

داروی هیدروکسی کلروکین در بیشتر بیماران کاربرد دارد و باعث تسکین علائم کلی لوپوس (مانند تب و خستگی)، علائم اسکلتی عضلانی و علائم پوستی می‌شود. داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (مانند ایبوپروفن و ناپروکسن) درد مفاصل و التهاب مربوط به لوپوس را تسکین می‌بخشند. داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی به‌ویژه زمانی کاربرد دارند که لوپوس اندام‌های داخلی مانند قلب، کلیه و سیستم عصبی را درگیر کرده باشد. انواع مختلفی از داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی وجود دارد؛ ازجمله گلوکوکورتیکوئیدهای خوراکی ( مانند پردنیزون)، متوترکسات، آزاتیوپرین، مایکوفنولات سیکلوسپورین و سیکلوفسفامید. داروهای بیولوژیک با اثرگذاری بر مناطق خاصی از سیستم ایمنی، به کنترل علائم بیماری کمک می‌کنند. این دارو‌ها مانند بلیمومب و ریتوکسی مب عمدتاً به‌صورت تزریقی تجویز می‌شوند. ایمنوگلوبولین‌های داخل وریدی نیز در موارد شدید بیماری ممکن است کاربرد داشته باشند. به‌منظور مدیریت علائم خاص لوپوس یا سایر بیماری‌های ناشی از آن، ممکن است به داروها یا درمان‌های دیگری نیاز باشد؛ مانند داروهای کنترل فشارخون ، درمان کم‌خونی یا پوکی استخوان ناشی از لوپوس.

بهبود سبک زندگی به کنترل بهتر علائم بیماری لوپوس اریتماتوز کمک می‌کند.

  • رژیم غذایی سالم: داشتن رژیم غذایی مغذی، متعادل و غنی از میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل توصیه می‌شود. مصرف غذاهای کم‌نمک در افرادی که تورم دارند و کاهش میزان کالری دریافتی، محدود کردن مصرف غذاهای پرچرب و شیرین در بیمارانی که اضافه‌وزن یا چاقی دارند، توصیه می‌شود.
  • دریافت مقادیر کافی کلسیم و ویتامین D در بیمارانی که در معرض پوکی استخوان ناشی از مصرف گلوکوکورتیکوئید‌ها قرار دارند، توصیه می‌شود. در مورد نیاز به مصرف مکمل با پزشک معالج مشوت شود.
  • از مصرف سیگار و الکل خودداری شود.
  • از مصرف داروهایی که ممکن است حساسیت به نور را بدتر کنند، اجتناب شود. قبل از مصرف هرگونه دارو، مکمل و فراورده دارویی با پزشک مشورت ‌شود.
  • قرار گرفتن در معرض اشعه ماوراءبنفش و نور خورشید ممکن است علائم لوپوس را تشدید کند؛ بنابراین توصیه می‌شود از ضدآفتاب مناسب با اثر محافظتی زیاد و SPF حداقل 50 استفاده شود. از قرار گرفتن در معرض نور مستقیم خورشید خودداری شود.
  • ورزش منظم: داشتن تحرک و انجام ورزش‌های مناسب توصیه می‌شود. درصورتی‌که بیمار به درد یا تورم مفاصل و درد عضلانی مبتلا باشد، توصیه می‌شود ورزش‌های مورد تأیید پزشک انجام شود. پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری، شنا، یوگا و ورزش‌هایی که بدون وارد کردن فشار به مفاصل باعث تحرک می‌شوند، توصیه می‌شود.
  • خواب کافی و مراقبت از سلامت روان با استفاده از تکنیک‌های آرامش‌بخش مانند مراقبه، یوگا و تکنیک تنفسی برای مدیریت استرس توصیه می‌شود.
  • درصورت بروز علائم خلقی مانند افسردگی و اضطراب مراجعه به متخصص روان‌پزشکی توصیه می‌شود.