پسوریازیس

پسوریازیس نوعی بیماری مزمن پوستی است که در آن، پوست برخی از نواحی بدن ضخیم و ملتهب می‌شود و ضایعات قرمز رنگ همراه با پوسته‌ریزی نقره‌ای در آن مناطق نمایان می‌شود. این بیماری غیرمسری است و ممکن است پوست نواحی مختلف بدن را درگیر کند؛ اما اغلب پوست آرنج، زانو، کمر و سر را درگیر می‌کند. شدت بیماری براساس میزان درگیری پوست و تأثیر بر کیفیت زندگی فرد تعیین می‌شود. شدت علائم به‌مرور زمان ممکن است کم یا زیاد شود و با درمان مؤثر قابل کنترل است.

بیماری پسوریازیس بر اثر ترکیبی از عوامل ایمنی، ژنتیکی و محیطی ایجاد می‌شود. در افراد مبتلا به پسوریازیس، سیستم ایمنی بدن حساس و باعث ایجاد التهاب در پوست می‌شود. در این بیماران، سرعت تکثیر سلول‌های پوستی افزایش می‌یابد و همچنین سلول‌های پوستی سریع‌تر از حد معمول از بین می‌روند. این روند منجر به پوسته‌ریزی و ایجاد علائم بیماری در نواحی درگیر می‌شود.

  • نمایان شدن ضایعات پوستی برجسته و توپر با تغییر رنگ (معمولاً قرمز رنگ)
  • پوسته‌ریزی نقره‌ای درخشان و چسبنده در محل پلاک
  • خشک شدن و ترک خوردن پوست همراه با نقاط خون‌ریزی
  • خارش و سوزش در محل ضایعه
  • تغییر شکل یا رنگ ناخن‌ها به‌صورت حفره‌دار شدن ناخن یا افزایش ضخامت ناخن‌ها
  • علائم غیرپوستی مانند درد و تورم در مفاصل
  • ژنتیک: داشتن عوامل خاص ژنتیکی یا سابقه خانوادگی پسوریازیس ممکن است احتمال ابتلا به پسوریازیس را افزایش دهد.
  • قرار گرفتن در معرض دود سیگار، مصرف الکل و چاقی با خطر بیشتری از بروز پسوریازیس همراه است.
  • استرس فیزیکی یا روانی به‌عنوان محرک‌هایی برای بروز حملات پسوریازیس هستند.
  • داروها: مصرف برخی دارو‌ها مانند داروهای ضدمالاریا، بتا بلاکرها و لیتیم ممکن است منجر به تشدید ضایعات پسوریاتیک شوند.
  • عفونت: ابتلا به عفونت‌های باکتریایی یا ویروسی ممکن است باعث عود یا تشدید پسوریازیس در بیماران شوند.
  • صدمه به پوست: آسیب فیزیکی به پوست در بیماران مبتلا به پسوریازیس ممکن است محرک ایجاد ضایعات پسوریاتیک در محل آسیب باشد.
  • خشکی هوا، کاهش دما و کاهش تماس با نور خورشید ممکن است ازجمله عوامل محیطی دخیل در تشدید بیماری باشند.

بیماری پسوریازیس بیماری مزمن است که علائم بیماری در مواجهه با برخی محرک‌ها ممکن است تشدید یابند. پیشگیری از علائم پسوریازیس شامل شناسایی و اجتناب از این عوامل محرک است. برخی از این عوامل عبارت‌اند از:

  • مدیریت استرس: از تکنیک‌های آرامش‌بخش مانند مراقبه، یوگا و پیاده‌روی بهره گرفته شود.
  • مطلع کردن پزشک معالج از داروهای مصرفی و پیشینه دارویی: درصورتی‌که مصرف دارویی بیماری پسوریازیس را تشدید کند، ممکن است نیاز باشد پزشک نوع یا دوز دارو را تغییر دهد.
  • پیشگیری از صدمات پوستی: صدمات پوستی مانند سوختگی یا خراشیدگی باعث ایجاد ضایعات پسوریاتیک در محل آسیب می‌شوند. مراقبت‌های پوست و رعایت احتیاط‌های لازم حین انجام کارهایی که احتمال صدمه به پوست وجود دارد، در پیشگیری از ایجاد آسیب‌ها کمک‌کننده است. ازجمله این اقدامات می‌توان به استفاده از کرم‌های ضدآفتاب و کلاه هنگام قرار گرفتن در معرض نور شدید خورشید، پوشیدن دستکش و لباس مناسب هنگام کار در فضای باز مانند باغبانی و استفاده از اسپری‌ها یا پماد‌های ضدحشره، اشاره کرد.
  • مراجعه فوری به پزشک درصورت ایجاد صدمات پوستی برای پیشگیری از بروز ضایعات جدید در محل آسیب
  • پیشگیری از ابتلا به عفونت ها: ازآنجاکه ابتلا به عفونت بروز ضایعات پسوریاتیک را تشدید می‌کند، رعایت نکات بهداشتی و کاهش مواجهه با افراد دچار بیماری عفونی (مانند سرماخوردگی) توصیه می‌شود.

تشخیص پسوریازیس توسط پزشک متخصص و براساس علائم و نشانه‌های بیماری و بررسی ضایعات انجام می‌شود.

  • شرح‌حال کامل: پزشک اطلاعاتی درباره علائم، زمان شروع و مدت ضایعات، سابقه خانوادگی و عوامل محرک جمع‌آوری می‌کند.
  • در موارد نادر، پزشک برای اطمینان از تشخیص ممکن است درخواست نمونه‌برداری از ضایعات پوستی بدهد.
  • در مواردی، انجام تست‌های آزمایشگاهی پیش از تجویز داروهای خاص یا تصویربرداری برای بررسی مفاصل در بیماران علامت‌دار نیاز است.

درمان پسوریازیس بسته به محل درگیری پوستی، وسعت و شدت ضایعات متفاوت است. اهداف درمان شامل بهبودی ضایعات پوستی، انتخاب درمان با کمترین عارضه و بیشترین پذیرش توسط بیماران است. با توجه به اینکه بیماری پسوریازیس باعث کاهش کیفیت زندگی بیماران می‌شود، مدیریت بیماران باید از هر دو جنبه فیزیکی و روانی انجام شود. درصورت لزوم، انجام مشاوره و تجویز داروهای ضدافسردگی برای بیماران مدنظر قرار گیرد.

استفاده از نرم‌کننده‌ها و مرطوب‌کننده‌ها به‌خاطر کاهش تحریکات پوستی و خارش در تمام بیماران مبتلا به پسوریازیس، بخصوص پس از استحمام، توصیه می‌شود. در بیمارانی که شدت بیماری کم و سطح درگیری محدود است، درمان‌های موضعی توصیه می‌شود. کورتیکواستروئیدهای موضعی در پسوریازیس خفیف به‌عنوان درمان اصلی استفاده می‌شود که اثرات ضدالتهابی، سرکوب‌کننده ایمنی و ضد تکثیر سلول دارند و باعث کاهش خارش و پوسته‌ریزی‌های سطحی می‌شوند. داروهایی مانند کل تار (قطران)، ویتامین D (کلسیتریول) و آنالوگ‌های موضعی آن ممکن است به عنوان جایگزین کورتیکواستروئید‌های موضعی تجویز شوند.

در مواردی که علائم بیمار با درمان‌های موضعی بهبود نیابد، روش فتوتراپی در نظر گرفته می‌شود. در این روش از اشعه فرابنفش استفاده می‌شود که خاصیت ضد تکثیر سلولی و ضدالتهابی دارد.

در مواردی که بیمار به درمان‌های قبلی پاسخ نداده است، امکان فتوتراپی وجود ندارد یا بیمار به‌صورت هم‌زمان به آرتریت پسوریاتیک مبتلاست، درمان‌های سیستمیک مدنظر قرار می‌گیرد. ازجمله داروهای سیستمیک رایج می‌توان به متوترکسات، رتینوئیدها، سیکلوسپورین و اپرمیلاست اشاره کرد.

داروهای بیولوژیک دسته‌ی دیگری از داروهای سیستمیک هستند که باعث کاهش التهاب می‌شوند. داروهای بیولوژیک در مواردی که بیماران به درمان‌های قبلی پاسخ نداده باشند، جزء مؤثرترین روش‌های درمانی پسوریازیس تلقی می‌شوند و شامل داروهای مهارکنندگان فاکتور نکروزدهنده تومور anti-TNF (مانند داروهای آدالیمومب، اینفلکسی مب و اتانرسپت)، آنتی‌بادی‌های مهارکننده اینترلوکین 23 (گوسلکومب) و آنتی‌بادی مهارکننده اینترلوکین 17 هستند. داروهای دیگر مانند هیدروکسی اوره، تاکرولیموس، آزاتیوپرین، فومارات  نیز ممکن است برحسب شرایط برای بیمار تجویز شوند.

در بیمارانی که به‌صورت هم‌زمان به آرتریت پسوریاتیک مبتلا هستند، هدف درمان، کنترل التهاب، ممانعت از تخریب مفصل و رفع محدودیت عملکردی بیمار است. در این بیماران، ریسک فاکتور‌های قلبی و عروقی و بیماری‌های همراه باید به‌دقت بررسی شود. کنترل وزن در این بیماران بسیار اهمیت دارد. براساس محل، تعداد و شدت درگیری مفصلی، رویکردهای درمانی مختلفی را می‌توان مدنظر قرار دارد. به‌طورکلی گزینه‌های درمانی برای آرتریت پسوریاتیک از داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (مانند ناپروکسن و ایندومتاسین)، تزریق داخل مفصلی استروئیدها، دارو‌های DMARD غیربیولوژیک(مانند متوترکسات)، مهارکنندگان فاکتور نکروزدهنده تومور(مانند آدالیمومب)، مهارکنندگان خوراکیJAK (مانند توفاسیتینیب) و همچنین داروی خوراکی اپرمیلاست است که برحسب شرایط بیمار، شدت و نوع درگیری مفصلی تجویز می‌شود.

بهبود سبک زندگی به کنترل بهتر علائم بیماری پسوریازیس کمک می‌کند.

  • ورزش منظم: انجام ورزش‌های مناسب توصیه می‌شود. درصورتی‌که بیمار به آرتریت پسوریاتیک مبتلا باشد، توصیه می‌شود ورزش‌های مورد تأیید پزشک را انجام دهد.
  • رژیم غذایی سالم: مصرف رژیم غذایی مغذی، متعادل و غنی از میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل توصیه می‌شود.
  • کاهش میزان کالری مصرفی، محدود کردن غذاهای پرچرب و شیرین در بیمارانی که اضافه‌وزن یا چاقی دارند، توصیه می‌شود.
  • از مصرف سیگار و الکل خودداری شود.
  • مدیریت استرس: از تکنیک‌های آرامش‌بخش مانند مراقبه، یوگا و پیاده‌روی استفاده شود.
  • درصورت بروز علائم افسردگی، اضطراب یا سایر اختلالات روانی، مراجعه به متخصص روان‌پزشکی توصیه می‌شود.
  • مراقبت‌های پوستی مانند استفاده مناسب از مرطوب‌کنندها و پیشگیری از صدمه به پوست در فعالیت‌های روزانه توصیه می‌شود.
  • دوش گرفتن با آب بسیار گرم به‌مدت طولانی باعث تشدید خارش و صدمه به پوست می‌شود. از استحمام مکرر و طولانی با آب گرم اجتناب شود.
  • پس از استحمام، از مرطوب‌کننده استفاده شود.
  • توصیه می‌شود محرک‌هایی که باعث تشدید علائم بیماری می‌شود، شناسایی و از آن‌ها خودداری شود.
  • از خاراندن ضایعات پوستی خودداری شود.
  • مواجهه با نور خورشید ممکن است شدت علائم را کاهش دهد، اما آفتاب‌سوختگی با صدمه زدن به پوست، منجر به تشدید علائم خواهد شد. لذا توصیه می‌شود از کرم‌های ضدآفتاب به‌طور مرتب استفاده شود.

با رعایت این نکات، بیماران مبتلا به پسوریازیس می‌توانند از تشدید یا عود بیماری پیشگیری کنند و کیفیت زندگی خود را بهبود بخشند.