ویتیلیگو

ویتیلیگو نوعی بیماری مزمن پوستی است که باعث از بین رفتن رنگ‌دانه‌های پوست می‌شود. در نتیجه رنگ پوست در نواحی درگیر روشن‌تر می‌شود. این بیماری غیرمسری است و در افراد با هر رنگ پوستی ممکن است بروز کند، اما در افراد با پوست تیره بیشتر مشخص می‌شود. ویتیلیگو تهدیدکننده زندگی نیست، بااین‌حال تغییرات ظاهری‌ای که ایجاد می‌کند، ممکن است باعث اضطراب، افسردگی و انزوای اجتماعی شود.

ویتیلیگو نوعی بیماری خودایمنی است که بر اثر ترکیبی از عوامل ایمنی، ژنتیکی و محیطی ایجاد می‌شود. در این بیماری، سیستم ایمنی به‌اشتباه به سلول‌هایی که با تولید رنگ‌دانه‌ها باعث ایجاد رنگ پوست می‌شود، حمله می‌کند و منجر به از بین رفتن رنگ پوست در ناحیه درگیر می‌شود. برخی از محرک‌های محیطی مانند استرس، آفتاب‌سوختگی شدید، صدمه فیزیکی و تماس پوست با مواد شیمیایی خاص باعث ایجاد بیماری در افراد مستعد می‌شود.

ویتیلیگو معمولاً به‌صورت مناطق رنگ‌پریده یا روشن روی پوست تظاهر می‌کند. نواحی رنگ‌پریده به‌صورت لکه‌های کوچک روشن نمایان می‌شود. اندازه‌ی لکه‌ها به‌مرور زمان ممکن است بزرگ‌تر یا تعداد آن‌ها بیشتر و منطقه وسیع‌تری از پوست درگیر شود. ویتیلیگو پوست نواحی مختلف را درگیر می‌کند، اما بیشتر پوست دست‌، ساعد، پا و صورت را درگیر می‌کند. علاوه‌بر پوست، نواحی مخاطی مانند داخل دهان یا ناحیه تناسلی نیز ممکن است درگیر شود. در برخی افراد قبل از ایجاد رنگ‌پریدگی ممکن است در آن محل احساس خارش ایجاد شود. در برخی بیماران سفید شدن زودرس موها و تغییر رنگ شبکیه نیز ممکن است در نتیجه این بیماری اتفاق بیفتد.

•ژنتیک: داشتن عوامل خاص ژنتیکی یا سابقه خانوادگی ویتیلیگو
•استرس‌های عاطفی یا فیزیکی مکرر
•محرک‌های محیطی مانند مواجهه با برخی مواد شیمیایی، اشعه فرابنفش، صدمه شدید به پوست مانند آفتاب‌سوختگی یا بریدگی
•ابتلا به سایر بیماری‌های خودایمنی مثل پسوریازیس، روماتیسم مفصلی، لوپوس و دیابت

در تعدادی از بیماران ممکن است رنگ پوست به حالت عادی برگردد. با این‌حال احتمال عود بیماری در همان محل یا نقاط دیگر وجود دارد. برخی از اقدامات ممکن است به پیشگیری از عوارض ناشی از ویتیلیگو کمک کند.

  • مناطق رنگ‌پریده نسبت به نورخورشید حساس‌تر هستند و ممکن است دچار آفتاب‌سوختگی یا سرطان پوستی شوند. استفاده از ضدآفتاب، اجتناب از قرار گرفتن در معرض آفتاب برای مدت طولانی و پوشیدن لباس مناسب به حفاظت از پوست نواحی رنگ‌پریده در برابر آفتاب کمک می‌کند.
  • افراد مبتلا به ویتیلیگو مستعد ابتلا به سایر بیماری‌های خودایمنی مانند پسوریازیس، آرتریت روماتوئید و دیابت نوع یک هستند. مراجعه منظم به پزشک به تشخیص زودهنگام سایر بیماری‌های خودایمنی کمک می‌کند. همچنین درصورت ابتلا به سایر بیماری‌های خودایمنی، افراد مستعد ویتیلیگو می‌شوند. کنترل بیماری خودایمنی زمینه‌ای با درمان مناسب به پیشگیری از بروز ویتیلیگو کمک می‌کند.
  • مراقبت از پوست در برابر آسیب‌های پوستی مانند بریدگی‌، خراش‌ و سوختگی به پیشگیری از ایجاد ضایعات ویتیلیگو در اثر آسیب‌های فیزیکی کمک می‌کند.‌

تشخیص ویتیلیگو توسط پزشک متخصص و براساس علائم و نشانه‌های بیماری انجام می‌شود.

  • شرح‌حال کامل: پزشک اطلاعاتی درباره علائم، زمان شروع و مدت ضایعات و سابقه خانوادگی جمع‌آوری می‌کند.
  • معاینه بالینی: پزشک با توجه به الگو، وسعت و محل رنگ‌پریدگی‌ها، بیماری را تشخیص می‌دهد.
  • درصورت نیاز، پزشک ممکن است از لامپ مخصوصی به‌نام لامپ وود یا بیوپسی برای تأیید تشخیص استفاده کند.
  • برای بررسی ابتلا به سایر بیماری‌های خودایمنی ممکن است معاینه یا آزمایشات تکمیلی انجام شود.
  • معاینه چشم برای بررسی درگیری چشمی ممکن است انجام شود.

ویتیلیگو نوعی بیماری مزمن و عودکننده است. اهداف درمانی شامل پیشگیری از گسترش ناحیه درگیر و بازگرداندن رنگ‌دانه‌های ازدست‌رفته در محل لکه‌های رنگ‌پریده پوست است. درمان‌های فعلی ویتیلیگو مانع از ایجاد نقاط رنگ‌پریده جدید یا عود بیماری نمی‌شود و پاسخ به درمان زمان‌بر است. میزان پاسخ‌دهی ممکن است در بیماران و مناطق مختلف بدن متفاوت باشد.

درمان دارویی:

داروهای موضعی به‌شکل های مختلف مانند پماد، کرم یا ژل در محل رنگ‌پریدگی‌ها مصرف می‌شود. کورتیکواستروئیدهای موضعی (مانند هیدروکورتیزون)، مهارکننده‌های کلسینورین موضعی (مانند پیمکرولیموس و تاکرولیموس)، آنالوگ‌های ویتامین D (مانند کلسی پوتریول) و مهارکننده‌های جانوس کیناز موضعی (مانند روکسولیتینیب) با کاهش التهاب منجر به کاهش علائم و کنترل بیماری می‌شوند.

در بیمارانی که علائم ویتیلیگو به‌سرعت پیشروی می‌کند و سطح وسیعی از بدن را درگیر می‌کند، درمان‌های سیستمیک کاربرد دارد.

درمان‌های سیستمیک مانند کورتیکواستروئیدهای خوراکی (مانند پردنیزولون خوراکی)، داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی مانند سیکلوسپورین، متوترکسات و مایکوفنولات و مهارکننده‌های جانوس کیناز خوراکی مانند توفاسیتینیب، با مهار فعالیت سیستم ایمنی بدن به کاهش التهاب و علائم بیماری کمک می‌کنند.

نوردرمانی (فوتوتراپی): در این روش از اشعه فرابنفش در چندین جلسه درمانی برای بازگردادن رنگ پوست استفاده می‌شود. رویکرد‌های مختلفی برای استفاده از اشعه فرابنفش در ویتیلیگو وجود دارد که پزشک معالج برحسب شرایط بیمار و شدت درگیری، روش مناسب را انتخاب می‌کند. ممکن است فتوتراپی همراه با دارو‌هایی مانند پسورالن خوراکی برای درمان درگیری‌های وسیع پوستی استفاده شود.

دپیگمانتاسیون: در روش دپیگمانتاسیون از داروی‌هایی مانند مونوبنزون استفاده می‌شود که بر نواحی رنگ‌دانه‌دار پوست اثر می‌کند و با کم‌رنگ کردن آن، به یکنواختی رنگ پوست در نواحی درگیر کمک می‌کند.

جراحی: در برخی بیماران، از روش‌های جراحی برای حفظ ظاهر و زیبایی مانند جراحی پیوند پوست از قسمت‌های رنگ‌دانه‌دار بهره گرفته می‌شود.

بهبود سبک زندگی به کنترل بهتر علائم بیماری کمک می‌کند.

  • رژیم غذایی سالم: داشتن رژیم غذایی مغذی، متعادل و غنی از میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل توصیه می‌شود.
  • رژیم غذایی باید حاوی مقادیر کافی ویتامین، آنتی‌اکسیدان و مواد معدنی باشد. دریافت مقدار کافی اسید فولیک، ویتامین B12، ویتامین E، روی و مس به کنترل علائم کمک کند. در مورد نیاز به دریافت هرگونه ویتامین یا مکمل باید با پزشک معالج مشورت شود.
  • از قرارگیری در معرض آفتاب در ساعات اوج تابش خورشید خودداری شود. توصیه می‌شود از ضدآفتاب‌ با حداقل SPF 50 برای جلوگیری از آفتاب سوختگی و برنزه شدن استفاده شود. برای پیشگیری از آفتاب‌سوختگی باید لباس مناسب مانند کلاه لبه‌دار و پیراهن آستین بلند در فضاهای آفتابی پوشیده شود.
  • از برنزه کردن پوست با دستگاه سولار یا هر روش دیگر خودداری شود؛ زیرا نه‌تنها باعث تیره شدن لکه‌ها نمی‌شود، بلکه با ایجاد آسیب جدی به پوست، منجر به تشدید علائم می‌شود.
  • از انجام تاتو روی پوست خودداری شود؛ زیرا باعث تحریک یا آسیب فیزیکی به پوست می‌شود و ممکن است منجر به تشدید ویتیلیگو شود.
  • درصورت بروز علائم افسردگی، اضطراب، اختلال در خواب یا هرگونه مشکل روحی روانی که به‌دلیل علائم ظاهری بیماری ایجاد می‌شود، کمک گرفتن از متخصص روان‌پزشکی یا تیم روان‌شناسی توصیه می‌شود.