بیماری رفلاکس معده به مری (GERD)

آشنایی با بیماری

GERD مخفف بیماری gastroesophageal reflux disease یا همان رفلاکس معده به مری است. که به بازگشت (رفلاکس) مزمن اسید معده به مری اطلاق می‌شود. رفلاکس اسید زمانی مزمن در نظر گرفته می‌شود که حداقل دو بار در هفته و به مدت چند هفته تجربه شود.

شرایط موقت هم می‌توانند باعث رفلاکس اسید شوند، اما GERD یک مشکل ساختاری و مداوم است. در واقع در این بیماری مکانیسم‌هایی که مسئول دور نگه داشتن اسید از مری هستند، به درستی عمل نمی‌کنند.

نحوه ایجاد بیماری

اسید برای بازگشت از معده به مری باید از دریچه‌ای در پایین مری که معمولاً از بازگشت مواد جلوگیری می‌کند، عبور کند. این دریچه، اسفنکتر تحتانی مری (LES) نامیده می‌شود. اسفنکتر تحتانی مری یک عضله حلقوی است که هنگام بلع باز می‌شود و سپس دوباره بسته می‌شود تا از بازگشت محتویات معده جلوگیری کند. همچنین هنگام آروغ زدن یا سکسکه، کمی باز می‌شود تا حباب‌های گاز خارج شوند.

علل شایع GERD  عبارتند از:

  • فتق هیاتال (فتق معده به داخل دیافراگم): فتق هیاتال زمانی رخ می‌دهد که بخش بالایی معده از طریق سوراخ دیافراگم که مری از آن عبور می‌کند، به سمت بالا فشار می‌آورد. این حالت باعث فشرده شدن مری و معده می‌شود. همچنین اسفنکتر تحتانی مری به بالای دیافراگم جابجا می‌شود، در نتیجه بخشی از حمایت عضلانی خود را از دست می‌دهد و مانند قبل بسته نخواهد شد. شیوع فتق هیاتال با افزایش سن، زیاد می‌شود. این بیماری معمولاً به تدریج ایجاد می‌شود و ممکن است به تدریج بدتر شود.
  • بارداری: بارداری یکی از دلایل رایج رفلاکس اسید موقت است. فشار و حجم داخل شکم می‌تواند عضلات دیافراگم که LES را حمایت می‌کنند را تحت فشار، کشش و ضعیف شدن قرار دهد. همچنین هورمون‌های بارداری ممکن است باعث شل‌تر شدن LES شوند. برای مثال، بارداری سطح هورمون رِلَکسین را بالا می‌برد که عضلات را برای کشش و ایجاد فضا برای جنین، ریلکس می‌کند. همچنین سطح بالای استروژن و پروژسترون را به همراه دارد که ممکن است باعث کاهش عملکرد LES شوند.
  • چاقی: چاقی فشار و حجم داخل شکم را افزایش می‌دهد و همانند بارداری بر LES تأثیر می‌گذارد. معمولاً مدت زمان بیشتری نسبت به بارداری طول می‌کشد و درنتیجه عضلات بیشتر و به طور دائمی‌تری ضعیف می‌شوند. چاقی یک عامل مستعدکننده رایج برای ایجاد فتق هیاتال است. به دلیل اینکه بافت چربی استروژن ترشح می‌کند، افزایش چربی بدن سطح استروژن را نیز بالا می‌برد.

 

  • سیگار کشیدن: دود سیگار باعث شل شدن LES می‌شود، و سیگار کشیدن یا در معرض دود سیگار بودن، هر دو اثر یکسانی دارد. سیگار کشیدن همچنین باعث سرفه می‌شود که LES را باز می‌کند. سیگار و سرفه مزمن می‌تواند عضلات دیافراگم را تضعیف و زمینه ابتلا به فتق هیاتال را فراهم کند. سیگار همچنین هضم را کند می‌کند و میزان تولید اسید معده را افزایش می‌دهد.

علائم و نشانه‌ها

علائم بیماری رفلاکس معده به مری ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • بازگشت محتویات: ممکن است پس از خوردن غذا، اسید، غذا یا مایعاتی در گلو بازگردد. به این حالت، برگشت محتویات یا Regurgitation  هم گفته می‌شود. ممکن است طعم ترش اسید نیز حس شود.
  • احساس سوزش: اسید بافت‌های مری را می‌سوزاند. اگر این احساس در قفسه سینه باشد، به آن سوزش سر دل یا Heartburn می‌گویند.
  • درد غیر قلبی قفسه سینه: برخی افراد در مری خود دردی احساس می‌کنند که حالت سوزش ندارد. درد مری همان اعصابی را تحریک می‌کند که درد مرتبط با قلب را ایجاد می‌کند، بنابراین ممکن است مشابه آن احساس شود.
  • حالت تهوع: بازگشت یا سرریز اسید می‌تواند موجب احساس تهوع یا بی‌اشتهایی شود.
  • گلو درد: اگر اسید به گلو برسد، می‌تواند آن را تحریک یا دردناک کند. ممکن است احساس وجود توده‌ای در گلو ایجاد کند و یا بلعیدن را سخت کند. رفلاکس به گلو اغلب در شب رخ می‌دهد.
  • علائم آسم: GERD می‌تواند علائمی شبیه آسم مانند سرفه مزمن، خس‌خس سینه و تنگی نفس ایجاد کند. اگر ذرات اسید وارد راه‌های هوایی شوند، می‌توانند باعث انقباض آن‌ها شوند.

علائم GERD ممکن است در شرایط زیر تشدید شود:

  • در شب یا هنگام دراز کشیدن
  • بعد از خوردن یک وعده غذایی حجیم یا چرب
  • بعد از خم شدن
  • بعد از مصرف سیگار یا نوشیدن الکل

عوامل خطرساز

عوامل مختلفی می‌توانند خطر ابتلا به GERD را افزایش دهند، از جمله:
• اضافه وزن یا چاقی، سابقه خانوادگی GERD، فتق هیاتال، سیگار کشیدن یا قرار گرفتن در معرض دود سیگار دیگران، مصرف غذاهای چرب، نوشیدن الکل، قهوه یا نوشیدنی‌های گازدار، دراز کشیدن تا سه ساعت پس از خوردن غذا و مصرف برخی داروها از جمله بعضی داروهای ضدافسردگی، داروهای مسدودکننده کانال کلسیم (داروهای فشارخون بالا)، آرام‌بخش‌ها و برخی داروهای مورد استفاده برای درمان آسم.

پیشگیری

  • با پرهیز از عوامل خطرسازی که ذکر شد، تا حد زیادی می‌توان از ابتلا به بیماری رفلاکس معده به مری، پیشگیری کرد.

تشخیص

تشخیص GERD با ارزیابی متخصص گوارش قطعی می‌شود. آزمایش‌ها برای تشخیص این بیماری ممکن است شامل موارد زیر باشند:

ازوفاگوگرام: ازوفاگوگرام نوعی تصویربرداری با اشعه ایکس است. این آزمایش، تصاویر متحرکی (فلوروسکوپی) از مری هنگام بلعیدن ثبت می‌کند. برای انجام این آزمایش، مایعی به نام باریم بلع می‌شود.

آندوسکوپی فوقانی: در آندوسکوپی فوقانی، داخل مری توسط یک دوربین مشاهده می‌شود. این دوربین در انتهای یک لوله نازک قرار دارد و در حالی که بیمار تحت بی‌حسی یا آرام‌بخشی سبک هست از راه دهان وارد معده می‌شود.

آزمایش pH مری: این آزمایش میزان اسیدی بودن داخل مری را از طریق یک گیرنده بی‌سیم کوچک اندازه‌گیری می‌کند. پزشک این گیرنده را طی یک آندوسکوپی در مری قرار می‌دهد.

مانومتری مری: این آزمایش فعالیت عضلات مری را با استفاده از حسگرهای فشاری که در یک لوله نازوگاستریک تعبیه شده‌اند، اندازه‌گیری می‌کند. این آزمایش می‌تواند مشخص کند که آیا اسفنکتر تحتانی مری (LES) یا سایر عضلات کارکرد مناسبی دارند یا خیر.

درمان

در صورت داشتن GERD، داروهایی برای کاهش اسید معده توصیه می‌شوند تا رفلاکس آسیب کمتری برساند. این داروها برای درمان GERD  بسیار مؤثرند:

داروهای بدون نسخه برای رفلاکس اسید معده شامل:

  • ضداسیدها: ضداسیدها، اسید معده را خنثی می‌کنند تا در صورت رفلاکس، اسید برای مری آسیب‌رسان نباشد. این داروها برای رفلاکس موقت مؤثرند، اما مصرف مداوم و زیاد آن‌ها می‌تواند عوارض جانبی داشته باشد و به همین دلیل راهکار مناسبی برای درمان طولانی‌مدت نیستند.
  • آلژینات‌ها: آلژینات‌ها قندهای طبیعی به‌دست آمده از جلبک دریایی هستند. آن‌ها با شناور شدن روی سطح اسید معده، سدی فیزیکی میان اسید و مری ایجاد می‌کنند و از رفلاکس جلوگیری می‌کنند. آلژینات‌ها را به صورت جداگانه می‌توان مصرف کرد و برخی ضداسیدها هم حاوی آلژینات هستند.

داروهای تجویزی برای GERD شامل:

  • آنتاگونیست‌های گیرنده هیستامینی مسدودکننده‌های H2
  • مهارکننده های اسید رقابتی پتاسیم (P-CABs) مانند ونوپرازان
  • مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPIs)

بهبود سبک زندگی

برای بهبود رفلاکس رعایت موارد زیر توصیه می‌شود:

  • خوردن وعده‌های غذایی کوچک‌تر.
  • خوردن شام زودتر: بهتر است چند ساعت قبل از رفتن به رختخواب شام میل شود.
  • خوابیدن به پهلوی چپ: این وضعیت باعث می‌شود اسفنکتر تحتانی مری در قسمت هوایی بالای محتوای معده قرار گیرد. خوابیدن به پشت یا سمت راست باعث می‌شود این دریچه در تماس با اسید معده قرار بگیرد.
  • کاهش فشار شکمی: با پوشیدن لباس‌های گشاد یا در صورت داشتن اضافه وزن یا چاقی، با کاهش وزن، می‌توان فشار شکمی را کاهش داد.
  • ترک سیگار و الکل

داروهای مرتبط: