فریز تخمک چگونه انجام می‌شود و بهترین سن آن چه زمانی است؟

«چن» در سال ۱۹۸۶ اولین بارداری با تخمک منجمد‌شده انسان را گزارش کرد. نرخ پایین بقای تخمک در روش‌های انجماد آهسته ، کاربرد بالینی آن را محدود کرده بود. تحول کلیدی با ظهور تکنیک «ویتریفیکاسیون» در ابتدای قرن بیست و یکم رخ داد که با جلوگیری از تشکیل کریستال‌های یخی داخل سلولی، نتایج باروری را به استانداردهای قابل‌قبول رساند. به همین دلیل، فریز تخمک امروز روش ارجح حفظ باروری برای زنان نگران افت باروری مرتبط با سن و بیشتر بیماران دارای اندیکاسیون پزشکی صدق می‌کند.

فریز تخمک یکی از دستاوردهای مهم طب تولیدمثل در دهه‌های اخیر است. این روش به زنان امکان می‌دهد پتانسیل باروری بیولوژیک خود را برای سال‌های آینده حفظ کنند. به علت عوامل متعدد فردی، تحصیلی، شغلی و اجتماعی، سن ازدواج و فرزندآوری افزایش یافته است و بسیاری از بانوان تصمیم می‌گیرند تشکیل خانواده را به تعویق بیندازند. . با این حال، ذخیره تخمدان با افزایش سن کاهش می‌یابد. هم تعداد تخمک‌های باقی‌مانده کم می‌شود و هم احتمال ناهنجاری کروموزومی آن‌ها بالا می‌رود. آگاهی از این فرایند بالینی به زنان کمک می‌کند تا در زمان مناسب، تصمیمی آگاهانه برای آینده باروری خود بگیرند.

این فرایند پزشکی گزینه‌ای برای حفظ باروری است، اما باید واقع‌بین بود؛ چرا که انجماد تخمک هرگز تضمین قطعی و صددرصدی برای تولد نوزاد زنده در سال‌های آینده نیست؛ بلکه این روش تنها شانس بارداری با تخمک‌های جوان‌تر را فراهم می‌کند. در این مقاله در وب سایت ارکیدلایف  با بررسی دقیق مراحل پزشکی، شرایط کاندیداتوری، شانس موفقیت و مراقبت‌های مورد نیاز، مسیر علمی و شفاف فریز تخمک را برایتان ترسیم می‌کنیم تا بتوانید با اطمینان در مورد آینده باروری خود تصمیم بگیرید. اطلاعات این صفحه صرفاً جنبه آموزشی و آگاهی‌بخشی دارد و نباید آن را جایگزین ارزیابی جامع، معاینه بالینی، تشخیص یا برنامه درمانی پزشک متخصص در نظر گرفت.

فریز تخمک چیست؟

فریز تخمک یا در اصطلاح پزشکی «حفظ انجمادی تخمک بالغ»، فرایندی پزشکی و آزمایشگاهی است. در این فرایند، تخمدان‌ها با داروهای هورمونی تحریک می‌شوند تا چندین تخمک به مرحله بلوغ برسند. سپس پزشک این سلول‌ها را با جراحی سرپایی و کم‌تهاجمی از بدن خارج می‌کند. آزمایشگاه پس از آماده‌سازی آن‌ها را منجمد می‌کند. در گذشته انجماد آهسته به کار می‌رفت. این روش با تشکیل کریستال‌های یخ داخل تخمک، که آب زیادی دارد، به ساختار سلول آسیب می‌رساند. امروزه استاندارد طلایی این فرایند، روش انجماد فوق‌سریع یا «ویتریفیکاسیون» است. در ویتریفیکاسیون، مواد محافظ انجمادی و کاهش بسیار سریع دما تا منفی ۱۹۶ درجه سانتی‌گراد به کار می‌روند.، آب داخل سلول بدون تشکیل بلورهای یخ به حالتی شیشه‌مانند و جامد تبدیل می‌شود.

آزمایشگاه تخمک‌های ویتریفیه‌شده را در تانک‌های اختصاصی حاوی نیتروژن مایع نگهداری می‌کند. از نظر فیزیولوژی سلولی، در دمای منفی ۱۹۶ درجه سانتی‌گراد فعالیت‌های بیوشیمیایی و متابولیک سلول متوقف می‌شود؛ بنابراین، کیفیت تخمک به سن زمان برداشت وابسته است. در مطالعات موجود، مدت نگهداری بر بقا، لقاح و نتایج بارداری تخمک‌های ویتریفیه‌شده اثری نداشته است. زمانی که فرد تمایل به بارداری پیدا کند، این سلول‌ها از حالت انجماد خارج می‌شوند و با استفاده از روش‌های کمک‌باروری پیشرفته نظیر تزریق درون‌سیتوپلاسمی اسپرم یا میکرواینجکشن (ICSI) آن‌ها را بارور می‌کند. ICSI زیرشاخه‌ای از لقاح آزمایشگاهی (IVF) است. پس از تشکیل جنین، پزشک آن را به رحم انتقال می‌دهد. فریز تخمک می‌تواند سن تقویمی زن را از سن زیستی تخمک‌هایش جدا کند، اما موفقیت بارداری تضمین‌شده نیست.

فریز تخمک برای چه کسانی مناسب است؟

تصمیم‌گیری برای انجام این اقدام بالینی به اهداف باروری، شرایط پزشکی و سن فرد بستگی دارد. این روش به‌طور کلی به دو دسته «حفظ باروری با دلایل غیرپزشکی یا اجتماعی» و «حفظ باروری با دلایل پزشکی» تقسیم می‌شود. متخصصان زنان و نازایی انجام این روش را برای گروه‌های زیر پیشنهاد می‌کنند:

• زنانی که مایلند بارداری را به تعویق بیندازند: افرادی که به دلایل فردی، شغلی، تحصیلی یا نبود شرایط ازدواج، فرزندآوری را به تأخیر می‌اندازند و به دنبال حفظ باروری هستند.
• بیماران نیازمند شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی: رادیوتراپی لگن و شیمی‌درمانی با داروهای آلکیله‌کننده برای تخمدان بسیار سمی‌اند. در درصد بالایی از بیماران، این درمان‌ها به نارسایی زودرس تخمدان می‌انجامند؛ خطر به نوع و دوز درمان بستگی دارد. بنابراین بیمار باید پیش از شروع درمان سرطان درباره حفظ باروری مشاوره کند.
• بیماران در انتظار جراحی تخمدان: بانوانی که کاندید جراحی‌های وسیع لگنی نظیر برداشتن کیست‌های اندومتریوما هستند؛ زیرا جراحی کیست اندومتریوما می‌تواند ذخیره تخمدان را کاهش دهد.

مطالعه بیشتر:اندومتریوز و باروری؛ بررسی کامل تأثیر این بیماری بر شانس بارداری

• افراد با سابقه خانوادگی یائسگی زودرس: زنانی که مادر، خواهر یا بستگان درجه اول آن‌ها پیش از ۴۰ سالگی یائسه شده‌اند. در این گروه خطر یائسگی زودهنگام بیشتر است و ممکن است ذخیره تخمدان زودتر کاهش یابد.
• بانوان با کاهش ذخیره تخمدانی در مراحل اولیه: کسانی که در آزمایش‌های غربالگری بالینی، سطح هورمون آنتی‌مولرین (AMH) کمتر از حد انتظار برای گروه سنی خود را نشان می‌دهند. در این گروه سودمندی فریز تخمک هنوز روشن نیست و پزشک باید توصیه را برای هر فرد جداگانه تعیین کند.

مراحل فریز تخمک چگونه است؟

فرایند حفظ باروری یک مسیر بالینی چندمرحله‌ای است.  این مسیر معمولاً از ابتدای چرخه قاعدگی آغاز می‌شود؛ در موارد فوری، پزشک می‌تواند تحریک را در روزهای دیگر چرخه شروع کند. هماهنگی دقیق بیمار با تیم درمان ناباروری لازم است.

مرحله ۱: مشاوره بالینی، سونوگرافی پایه و آزمایش‌های اولیه

در نخستین جلسه، پزشک متخصص فلوشیپ نازایی به بررسی سابقه پزشکی کامل و معاینه بیمار می‌پردازد. سونوگرافی ترانس‌واژینال برای بررسی رحم و تخمدان‌ها و شمارش فولیکول‌های آنترال انجام می‌شود. در دوشیزگان، پزشک از سونوگرافی ترانس‌رکتال یا شکمی استفاده می‌کند. همچنین آزمایش‌های کامل خون شامل بررسی ذخیره تخمدانی، ارزیابی هورمون‌های تیروئید و پرولاکتین و غربالگری‌های عفونی برای ایمنی نگهداری در تانک‌های انجماد درخواست می‌شود. در این جلسه، پزشک پروتکل دارویی متناسب با سن، وزن و ذخیره تخمدانی فرد را مشخص می‌کند.

مرحله ۲: تحریک کنترل‌شده تخمدان با داروهای هورمونی

در یک چرخه قاعدگی طبیعی، تنها یک فولیکول به رشد کامل می‌رسد و یک تخمک آزاد می‌کند.، در حالی که بقیه فولیکول‌های فعال‌شده تحلیل می‌روند. هدف از این مرحله، رساندن چندین فولیکول به مرحله بلوغ با مصرف داروهای هورمونی است. این مرحله معمولاً بین 10 تا ۱۴ روز طول می‌کشد و شامل تزریقات روزانه زیرجلدی است. پزشک برای تحریک رشد فولیکول‌ها می‌تواند از داروی فولیتروپین آلفا (سینال‌اف) استفاده کند که حاوی هورمون محرک فولیکول (FSH) نوترکیب است. در کنار آن، برای جلوگیری از تخمک‌گذاری زودرس و مهار ترشح ناگهانی هورمون LH، آنتاگونیست‌های GnRH مانند داروی سترورلیکس (لیگزافرت) به برنامه درمانی اضافه می‌شوند. بیماران تزریق داروهای سینال‌اف و لیگزافرت را طبق پروتکل دقیق و در ساعت مقرر انجام می‌دهند تا بیشترین کارایی در تحریک فولیکولی حاصل شود.

مرحله ۳: پایش دقیق پاسخ تخمدان‌ها

در طول دوره تحریک، بیمار باید هر چند روز یک‌بار برای انجام سونوگرافی سریال و آزمایش استرادیول سرم به کلینیک مراجعه کند. در این سونوگرافی‌ها اندازه و قطر فولیکول‌ها ثبت می‌شود. اگر پاسخ تخمدان ضعیف باشد یا سرعت رشد بیش از حدِ نرمال برآورد شود، پزشک دوز داروهایی مانند فولیتروپین آلفا یا سترورلیکس را بازتنظیم می‌کند. این مرحله برای تعیین دقیق زمان تحریک نهایی و مهار عوارض ناخواسته تخمدانی ضرورت دارد.

مرحله ۴: تزریق محرک نهایی و عمل برداشت تخمک (پانکچر)

زمانی که اکثر فولیکول‌ها به قطر مناسب (معمولاً ۱۷ تا ۲۰ میلی‌متر) برسند، داروی محرک نهایی (Trigger) تجویز می‌شود. این دارو ممکن است آگونیست GnRH یا گنادوتروپین جفتی انسانی (hCG) باشد که بلوغ نهایی تخمک‌ها را کامل می‌کند. عمل تخمک‌کشی (پانکچر) دقیقاً بین ۳۴ تا ۳۶ ساعت پس از این تزریق و پیش از پاره شدن خودبه‌خودی فولیکول‌ها انجام می‌شود. این عمل سرپایی در اتاق عمل کلینیک نازایی و تحت بیهوشی سبک (سدیشن داخل وریدی) انجام می‌شود و حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه زمان می‌برد. پزشک با هدایت سونوگرافی سوزن ظریفی را وارد فولیکول‌ها می‌کند و مایع فولیکولی حاوی تخمک را به لوله‌های آزمایش استریل می‌کشد.

مرحله ۵: جداسازی آزمایشگاهی، ویتریفیکاسیون و نگهداری

بلافاصله لوله‌های حاوی مایع فولیکولی به آزمایشگاه جنین‌شناسی فرستاده می‌شوند. جنین‌شناس در زیر استریومیکروسکوپ، تخمک‌ها را از مایع جدا می‌کند. پس از یک دوره کوتاه انکوباسیون، سلول‌های کومولوس اطراف تخمک برداشته می‌شوند تا بلوغ سلول ارزیابی شود. تنها تخمک‌های بالغ در مرحله متافاز دو (Metaphase II) انتخاب می‌شوند. سپس این تخمک‌ها در معرض محلول‌های محافظتی قرار می‌گیرند. آزمایشگاه آن‌ها را به روش ویتریفیکاسیونفوق‌سریع منجمد می‌کند. بسترهای مخصوص داخل تانک‌های نیتروژن مایع در دمای منفی ۱۹۶ درجه سانتی‌گراد، تخمک‌ها را برای سال‌ها نگهداری می‌دارد.

فریز تخمک دختر مجرد: ملاحظات بالینی و اخلاقی

یکی از دغدغه‌های مراجعان جوان در ایران، شرایط انجام این روش برای دختران مجرد و وضعیت آناتومیک پرده بکارت است. به لحاظ پزشکی، دختران مجرد در صورت تمایل می‌توانند تخمک‌های خود را فریز کنند. پایش‌های سونوگرافی در این افراد با استفاده از سونوگرافی از روی شکم با مثانه پر یا سونوگرافی از طریق رکتوم  با پروب باریک انجام می‌شود که کاملاً دقیق و ایمن است.

در خصوص مرحله برداشت تخمک (پانکچر)، روش معمول از راه واژینال است و پزشک با آن به‌طور ایمن به تخمدان‌ها دسترسی پیدا می‌کند. با این حال، ورود سوزن پانکچر از این مسیر ممکن است بر سلامت ساختار پرده بکارت اثر بگذارد و پزشک تضمینی در خصوص حفظ سلامت ساختار پرده بکارت ارائه نمی‌دهد. پیش از انجام عمل، جلسات مشاوره شفاف با بیمار و همراهان وی تشکیل می‌شود. فرم‌های رضایت آگاهانه با توضیح پیامدهای آناتومیک تکمیل می‌شود. در موارد خاص و به ندرت، رویکردهای جایگزین مانند پانکچر از راه لاپاراسکوپی یا از راه پوست شکم مطرح می‌شود که پیچیدگی‌های جراحی و خطرات خاص خود را دارند و روش معمول به حساب نمی‌آیند.

بهترین سن فریز تخمک چه زمانی است؟

سن زن مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده کیفیت و کمیت تخمک‌ها است. جنین دختر در دوران جنینی حدود ۶ تا ۷ میلیون فولیکول اولیه دارد. این تعداد هنگام تولد به حدود ۱ میلیون و تا ۳۷ سالگی به حدود ۲۵ هزار می‌رسد. برخلاف اسپرم که تولید آن تا سنین بالا ادامه می‌یابد، بدن زن تخمک جدید تولید نمی‌کند. با کاهش تعداد فولیکول‌ها، احتمال ناهنجاری کروموزومی تخمک‌ها هم بالا می‌رود.

 انجمن پزشکی باروری آمریکا (ASRM) اعلام می‌کند فریز تخمک برنامه‌ریزی‌شده بیشتر پیش از ۳۸ سالگی موفق است. کمیته اخلاق و حقوق انجمن جنین‌شناسی و باروری انسان اروپا (ESHRE) در سند ۲۰۱۲ انجام آن را پیش از ۳۵ سالگی توصیه کرده است. همین کمیته انجام آن را پس از ۳۸ سالگی توصیه نکرده است. امروز میانگین سن مراجعان بالاتر است. در سنین جوان‌تر، احتمال یوپلوئید بودن (کروموزوم طبیعی) رویان‌ها بیشتر است. بنابراین بسیاری از متخصصان فریز تخمک را در سال‌های جوان‌تر مناسب‌تر می‌دانند. تصمیم نهایی به ذخیره تخمدان، اهداف باروری و نظر پزشک بستگی دارد.

فریز تخمک بعد از ۴۰ سالگی و در ۴۵ سالگی

اگرچه اقدام به حفظ باروری در سنین بالای ۳۸ سال نیز از نظر تکنیکی ممکن است، اما زنان باید از محدودیت‌های فیزیولوژیک آگاه باشند. با عبور از ۴۰ سالگی، نه‌تنها تعداد تخمک‌های برداشت‌شده در هر چرخه کاهش می‌یابد و ناهنجاری‌های کروموزومی (آنیوپلوئیدی) شایع‌تر می‌شوند.  بر اساس نتایج یک مطالعه، احتمال نداشتن حتی یک رویان یوپلوئید در ۴۲ سالگی ۳۳ درصد و در ۴۴ سالگی ۵۳ درصد است.

در سن ۴۵ سالگی، شانس موفقیت این روش برای رسیدن به تولد نوزاد زنده بسیار اندک است.در این سنین، ممکن است چند دوره تحریک متوالی برای به دست آوردن تعداد معدودی تخمک باکیفیت لازم باشد که فشار مالی و روحی زیادی به همراه دارد. به همین دلیل، برای زنانی که در ۴۵ سالگی قصد حفظ یا شروع درمان باروری دارند، گزینه‌های جایگزین مانند استفاده از «تخمک اهدایی» مورد بحث قرار می‌گیرد تا شانس موفقیت بارداری افزایش یابد.

جدول زیر چشم‌انداز بالینی مرتبط با فریز تخمک را بر اساس سن، بر پایه داده‌های ثبت‌شده در پژوهش‌های معتبر را نشان می‌دهد:

توجه داشته باشید که این اعداد صرفاً مدل‌های آماری هستند و شرایط بیولوژیک هر فرد منحصربه‌فرد است.  این مدل از داده‌های چرخه‌های ICSI زنان با ذخیره تخمدان سالم برآورد شده است. بیمارانی که با تخمک‌های فریزشده خود بازگشته‌اند، مبنای آن نیستند. شرایط زیستی هر فرد منحصربه‌فرد است.

فرآیند فریز تخمک چقدر طول می‌کشد؟

کل چرخه درمانی از زمان شروع مصرف داروهای هورمونی تا مرحله برداشت تخمک حدود ۱۰ تا 12 روز زمان نیاز دارد. با این حال، اگر زمان لازم برای ویزیت‌های اولیه، انجام آزمایش‌های خون، ارزیابی سونوگرافی و آماده‌سازی روانی بیمار را در نظر بگیریم، این فرایند از ابتدای چرخه قاعدگی تا اتمام درمان حدود ۲ تا ۳ هفته به طول می‌انجامد.

در صورتی که بیمار در سنین بالاتر باشد یا ذخیره تخمدانی پایینی داشته باشد، ممکن است تعداد تخمک‌های به دست آمده در یک دوره برای دستیابی به شانس مناسب بارداری در آینده کافی نباشد. در این شرایط، پزشک ممکن است تکرار تحریک را برای تجمیع تخمک‌ها پیشنهاد کند. فاصله دو چرخه را پزشک بر اساس وضعیت بیمار تعیین می‌کند تا تعداد تخمک‌ها به هدف جدول نزدیک شود.

شانس موفقیت فریز تخمک چقدر است؟

یکی از مهم‌ترین وظایف تیم درمانی، تبیین شفاف شانس موفقیت این تکنولوژی است. شانس به دنیا آمدن یک نوزاد سالم با تخمک‌های منجمد، به یک معادله چندوجهی بستگی دارد که مهم‌ترین متغییرهای آن عبارتند از:

• سن در زمان فریز: سن عاملی تعیین‌کننده در سلامت کروموزومی تخمک است. در مطالعات موجود، مدت نگهداری پس از فریز با افت بقا، لقاح یا نتایج بارداری همراه نبوده است.
• تعداد تخمک‌های بالغ فریز شده: هرچه تعداد تخمک‌های بالغ (MII) بیشتر باشد، احتمال انتخاب جنین سالم بیشتر است.
• تخصص آزمایشگاه جنین‌شناسی: مهارت جنین‌شناسان در تکنیک ویتریفیکاسیون و ذوب مجدد آن مستقیماً بر میزان سالم ماندن سلول‌ها اثر می‌گذارد.
• کیفیت اسپرم: سلامت کروموزومی و مورفولوژی اسپرم همسر در آینده برای بارورسازی مناسب تخمک بسیار تأثیرگذار است.

لازم است میان «میزان بقای تخمک پس از ذوب» و «میزان تولد زنده» تمایز بالینی قائل شد. با تکنیک‌های پیشرفته ویتریفیکاسیون، نرخ بقای تخمک‌ها پس از خروج از انجماد حدود 80 تا ۹۰ درصد است؛ اما همه تخمک‌های زنده‌مانده با اسپرم بارور نمی‌شوند (در برخی مطالعات نرخ لقاح حدوداً ۷۰ تا 72 درصد و در برخی دیگر 47 درصد گزارش شده‌است) و همه تخمک‌های بارورشده نیز به بلاستوسیست نمی‌رسند. تبدیل هر تخمک ذوب‌شده به یک نوزاد زنده فقط حدود ۶ تا ۷ درصد برآورد شده است. بنابراین فریز تخمک یک شانس باروری ایجاد می‌کند، اما بارداری را تضمین نمی‌کند.

مطالعه بیشتر: پیشرفته‌ترین روش‌های درمان ناباروری در دنیا

آزمایش‌های قبل از فریز تخمک

پیش از آغاز برنامه تحریک تخمدان، انجام مجموعه‌ای از آزمایش‌های استاندارد برای ارزیابی دقیق توان باروری و اطمینان از سلامت عمومی بیمار ضرورت دارد.

مراقبت‌های قبل و بعد از فریز تخمک

دستیابی به بیشترین تعداد تخمک باکیفیت و سپری کردن ایمن دوره تحریک، مستلزم رعایت دقیق توصیه‌های پزشکی است.

مراقبت‌های پیش از عمل و در حین تحریک دارویی

• تغذیه سالم: رژیم غذایی سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها، اسیدهای چرب امگا ۳ و پروتئین کافی مصرف کنید و مصرف غذاهای فرآوری‌شده، قندهای ساده و چربی‌های ترانس را به حداقل برسانید. در صورت داشتن شرایط زمینه‌ای، نکات مربوط به بارداری با تخمدان پلی‌کیستیک را در رژیم غذایی مد نظر قرار دهید.
• ترک دخانیات و الکل: استعمال سیگار و قلیان به دلیل وجود سموم بافت تخمدان را تضعیف و پیری تخمک‌ها را تسریع می‌کند؛ بنابراین حداقل ۳ ماه قبل از شروع فرایند باید دخانیات قطع شود.
• تزریق دقیق داروها: داروهای محرک نظیر سینال‌اف و مهارکننده مانند لیگزافرت را دقیقاً سر ساعت مشخص‌شده توسط کادر درمان تزریق کنید.
• کاهش فعالیت سنگین: با افزایش اندازه تخمدان‌ها در هفته دوم تحریک، از انجام ورزش‌های هوازی شدید و پرش برای پیشگیری از پیچ‌خوردگی تخمدان (تورشن) خودداری نمایید.

مراقبت‌های بعد از برداشت تخمک

• استراحت در روز عمل: در ۲۴ ساعت اول پس از پانکچر استراحت کنید و به دلیل داروی بیهوشی، از رانندگی و کارهای نیازمند تمرکز بپرهیزید.
• رژیم غذایی پرپروتئین و مایعات: مصرف مایعات کافی و مواد غذایی دارای پروتئین (مانند سفیده تخم‌مرغ) توصیهٔ رایج پس از عمل است. اگر نفخ یا افزایش وزن ناگهانی پیدا کردید، به پزشک اطلاع دهید.
• مراقبت از لگن: تا زمان وقوع چرخه قاعدگی بعدی، از برقراری رابطه جنسی و برداشتن وسایل سنگین اجتناب کنید.
• شناسایی علائم هشدار: در صورت مشاهده نشانه‌هایی همچون درد فزاینده لگنی، سرگیجه شدید، تنگی نفس، تب یا خونریزی شدید واژینال، مراجعه فوری به کلینیک درمان ناباروری الزامی است.

وضعیت فریز تخمک در ایران؛ قوانین، بیمه و شرایط بالینی

انجام فریز تخمک در ایران در مراکز دانشگاهی و کلینیک‌های درمان ناباروری دارای مجوز رسمی از وزارت بهداشت انجام می‌شود. این مراکز از نظر تجهیزات انجماد شیشه‌ای و محیط آزمایشگاهی استانداردهای روز دنیا را رعایت می‌کنند. پیش از انتخاب مرکز، درباره تجربه تیم درمان، شیوه نگهداری نمونه‌ها، هزینه سالانه و نحوه پیگیری یا جابه‌جایی احتمالی تخمک‌ها سؤال کنید.

ابعاد قانونی و پوشش‌های بیمه‌ای

از نظر مقررات کشوری و احکام شرعی، فریز تخمک برای زنان متأهل و همچنین دختران مجرد منعی ندارد. در اسناد بالادستی مانند قانون برنامه هفتم توسعه، حمایت از سلامت باروری و تسهیل امکان فریز تخمک برای دختران مجرد بالای ۳۰ سال مورد توجه قرار گرفته است. برای اطلاع از شرایط قانونی و اجرایی در ایران، از مرکز مجاز و مراجع رسمی مربوط استعلام به‌روز بگیرید. هزینه نهایی ممکن است شامل ویزیت، آزمایش‌ها، داروها، برداشت تخمک، خدمات آزمایشگاهی، انجماد و نگهداری سالانه باشد.

پیش از اقدام از بیمه خود استعلام بگیرید.

فریز تخمک قبل از جراحی اندومتریوز

یکی از موارد شایع مراجعه برای حفظ باروری، بیماران مبتلا به کیست اندومتریوز (اندومتریوما) هستند. جراحی کیست تخمدان، حتی زمانی که توسط جراح بسیار ماهر لاپاراسکوپی انجام شود، با حذف بخشی از قشر تخمدان یا انعقاد عروق ناف تخمدان همراه است. این عوامل ممکن است ذخیره تخمدانی را کاهش دهند.

از این رو، بر اساس توصیه‌های راهنماهای بالینی جهانی زنان و نازایی، به زنانی که ذخیره پایینی دارند یا کیست‌های دوطرفه دارند، توصیه می‌شود پیش از اقدام به عمل جراحی کیست تخمدان، مشاوره حفظ باروری انجام دهند و در صورت صلاحدید، تخمک‌های خود را فریز کنند. حین انجام عمل جراحی باز یا لاپاراسکوپی برای کاهش چسبندگی‌های ثانویه بافت لگن، پزشکان از موادی همچون ژل ضدچسبندگی هیلاریا به عنوان مراقبت حین جراحی بهره می‌گیرند تا بستر بافتی تخمدان محافظت شود.

عوارض فریز تخمک

این فرایند پزشکی اگر تحت نظر پزشک متخصص و با پروتکل‌های دارویی علمی انجام شود، ایمن است. با این حال، مانند هر مداخله درمانی دیگری، ممکن است با عوارض جانبی موقت یا در موارد نادر شدید همراه باشد.

عوارض خفیف و شایع شامل احساس سنگینی لگن، نفخ شکمی، حساسیت سینه‌ها و نوسانات خلقی گذرا است که ناشی از سطوح بالای هورمون استروژن در خون بوده و پس از شروع قاعدگی برطرف می‌شود. عارضه جدی‌تر این فرایند، «سندرم تحریک بیش از حد تخمدان» (OHSS) است. این عارضه با بزرگ شدن تخمدان‌ها، تجمع مایع در شکم، تهوع و افزایش وزن ناگهانی مشخص می‌شود. امروزه با مصرف داروهای آنتاگونیست (لیگزافرت) و تریگر با آگونیست GnRH، شیوع OHSS به کمتر از یک درصد موارد کاهش یافته است. در یک مقاله مروری، خطر OHSS برای زنی با ۵ درصد خطر با hCG، با آگونیست بین صفر تا ۲ درصد برآورد شد.

تفاوت فریز تخمک و فریز جنین

یکی از سوالات پرتکرار مراجعه‌کنندگان، انتخاب میان انجماد تخمک یا جنین است. تخمک به عنوان تک‌سلول تمایزنیافته، به دلیل حجم آب زیاد در سیتوپلاسم، آسیب‌پذیری ساختاری بیشتری نسبت به جنین دارد؛ جنین به عنوان توده‌ای چندسلولی، مقاومت و بقای بهتری در انجماد و ذوب نشان می‌دهد.

چه زمانی برای فریز تخمک به پزشک مراجعه کنیم؟

زمان‌بندی، مهم‌ترین متغیر در تصمیم‌گیری بالینی پیرامون باروری زنان است. اگر شرایط زیر را دارید، بدون اتلاف وقت برای ارزیابی به کلینیک مراجعه کنید:

۱. رسیدن به سن ۳۰ سالگی بدون برنامه فرزندآوری: اگر بیش از ۳۰ سال دارید و تصمیم دارید بارداری را به بعد از ۳۵ سالگی موکول کنید.

2. اگر قرار است شیمی‌درمانی، پرتودرمانی یا درمان دارویی دیگری دریافت کنید که ممکن است به باروری آسیب بزند؛ در این صورت بهتر است مشاوره تا حد امکان پیش از شروع درمان انجام شود.

۲. ابتلا به بیماری‌های سیستمیک یا روماتولوژیک: بانوانی که ممکن است نیازمند درمان‌های طولانی‌مدت دارویی سایتوتوکسیک باشند.

۳. تشخیص کیست‌های تخمدانی نظیر اندومتریوز: پیش از آن‌که تحت جراحی لاپاراسکوپی یا لاپاراتومی قرار گیرید.

۴. سابقه افت باروری خانوادگی: مواردی که یائسگی مادر یا خواهر در سنین زیر ۴۰ سال مشاهده شده است.

۵. پایین بودن سطح سرمی AMH: اگر در بررسی‌های معمول، AMH کمتر از حد انتظار برای سن شما گزارش شود.

جمع‌بندی

فریز تخمک می‌تواند یکی از راه‌های حفظ امکان استفاده از تخمک‌ها در آینده باشد، اما تضمین بارداری نیست.. فریز تخمک به زنان اجازه می‌دهد تا فارغ از فشارهای ناشی از افت فیزیولوژیک باروری، درباره زمان فرزندآوری خود در آینده تصمیم بگیرند. حفظ کیفیت سلول‌ها در روش انجماد سریع، امیدواری‌های درمانی زیادی پدید آورده است؛ اما فراموش نکنید که نتیجه درمان به سن در زمان فریز، تعداد تخمک‌های بالغ برداشت‌شده و شرایط بالینی اختصاصی هر فرد بستگی دارد. مشاوره زودهنگام با پزشک فلوشیپ ناباروری، مسیر حفظ باروری را هموار می‌سازد.

ارکیدلایف، به‌عنوان بزرگ‌ترین واحد حمایت از بیمار در ایران و با بیش از ۱۲ سال تجربه، از لحظه تجویز دارو تا ادامه مسیر درمان، همراه مصرف‌کنندگان داروهای تحت بازاریابی و فروش شرکت ارکیدفارمد است. این مجموعه  با تسهیل روند تهیه دارو، راهنمایی برای شروع درمان و پیگیری منظم ادامه آن، به بیماران کمک می‌کند تا مراحل درمانی خود را در کوتاه‌ترین زمان و با آسودگی خاطر بیشتری طی کنند. همچنین ارکیدلایف با انتشار جدیدترین مقالات و اخبار علمی مرتبط با حوزه دارو و درمان در وب‌سایت خود، بیماران را از آخرین دستاوردهای علمی و اطلاعات کاربردی و معتبر در زمینه سلامت بهره‌مند می‌سازد.

پرسش‌های متداول (FAQ)