مورینگا برای لاغری؛ خواص، طریقه مصرف و عوارض

کاهش وزن و رسیدن به تناسب اندام، یکی از دغدغه‌های بزرگ دنیای امروز است. در میان روش‌های متعددی که برای کاهش وزن معرفی می‌شوند، استفاده از مکمل‌های گیاهی و غذاهای مغذی جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده است. یکی از این گیاهان که توجه محققان و علاقه‌مندان به سلامت را جلب کرده، گیاه مورینگا اولیفرا (Moringa oleifera) است.

اگرچه گیاه مورینگا اولیفرا به‌عنوان یک مکمل تغذیه‌ای ارزشمند شناخته می‌شود، اما تحقیقات جامع و بررسی‌های علمی گسترده روی انسان‌ها نشان می‌دهند که مصرف این گیاه تغییر معناداری در شاخص توده بدنی (BMI) یا همان نسبت وزن به قد و همچنین وزن کل بدن، در مقایسه با قرص‌های بی‌اثر (دارونما) ایجاد نمی‌کند. با این حال، این گیاه اثرات مثبتی بر کاهش فشار خون بالا (هم بیشینه و هم کمینه فشار خون) و بهبود برخی عوامل مرتبط با سوخت‌وساز بدن دارد که در این مقاله به بررسی علمی آن‌ها می‌پردازیم.

مورینگا چیست و چگونه به کاهش وزن کمک می‌کند؟

مورینگا اولیفرا گیاهی بومی مناطق گرمسیری هند و آفریقا است. تقریباً تمام بخش‌های این گیاه از جمله برگ‌ها، غلاف‌ها، دانه‌ها و ریشه آن در طب سنتی استفاده شده‌اند؛ با این حال، برگ‌های این گیاه بیشترین مقدار مواد مفید، از جمله آنتی‌اکسیدان‌ها، پلی‌فنول‌ها و رنگدانه طبیعی کلروفیل را در خود جای داده‌اند. این ترکیبات در کنار یک رژیم غذایی اصولی و فعالیت بدنی و ورزش منظم، به سلامت عمومی بدن کمک می‌کنند.

پژوهش‌های آزمایشگاهی روی سلول‌ها و حیوانات نشان می‌دهند که ترکیبات فعال موجود در مورینگا ممکن است با جلوگیری از تولید و رشد سلول‌های چربی جدید و فعال‌سازی برخی آنزیم‌های تنظیم‌کننده انرژی در بدن، به کنترل سوخت‌وساز و جلوگیری از تجمع چربی‌ها در داخل سلول‌ها کمک ‌کند. با این حال، به دلیل محدودیت‌های مربوط به میزان جذب و استفاده این مواد در بدن انسان، این فرآیندهای آزمایشگاهی مستقیماً به کاهش وزن محسوس و قابل‌توجه در انسان منجر نمی‌شوند و نباید از آن انتظار کاهش وزن مستقل و به‌تنهایی داشت.

ارزش غذایی گیاه مورینگا

برگ مورینگا یک ماده غذایی بسیار مفید با تراکم مواد مغذی بالاست. استفاده از گیاه مورینگا برای لاغری به دلیل همین مواد مغذی و فیبر بالا مورد توجه قرار گرفته است. در جدول زیر، ارزش غذایی واقعی و استاندارد برگ تازه مورینگا (در هر ۱۰۰ گرم) بر اساس داده‌های رسمی وزارت کشاورزی ایالات متحده آورده شده است:

مکانیسم تاثیر مورینگا بر متابولیسم و اشتها

تاثیرات طبیعی و عملکردی مورینگا فراتر از تأمین مواد مغذی ساده است. این گیاه از طریق چند روش به بهبود وضعیت سوخت‌وساز بدن کمک می‌کند:

• کاهش تشکیل سلول‌های چربی جدید: ترکیبات طبیعی و گیاهی مورینگا در مطالعات آزمایشگاهی، روند تبدیل شدن سلول‌های ساده به سلول‌های چربی جدید را مهار کرده است.

• بهبود حساسیت به انسولین: مواد مؤثره و مفیدی مانند اسید کلروژنیک و ایزوتیوسیانات‌های موجود در مورینگا با کاهش التهاب در بدن و جلوگیری از مقاومت به انسولین، به تنظیم قند خون کمک می‌کنند.

• کاهش نوسانات قند خون: مصرف پودر برگ مورینگا می‌تواند سرعت تخلیه معده و جذب کربوهیدرات‌ها (قندها و نشاسته‌ها) را کُند کرده و بالا و پایین شدن ناگهانی سطح قند خون پس از غذا را کنترل ‌کند.

خواص مورینگا برای لاغری

بررسی دقیق علمی نشان می‌دهد که مکمل‌های تجاری که تحت عنوان خواص مورینگا برای لاغری تبلیغ می‌شوند، عموماً ترکیبی از چند گیاه مختلف (مانند ترکیب مورینگا با زردچوبه و کاری) هستند. کاهش وزن ثبت‌شده در برخی از این مطالعات (حدود ۵ کیلوگرم در ۱۶ هفته) را نمی‌توان صرفاً به مورینگا نسبت داد؛ زیرا اثر مستقل مورینگا در کاهش وزن انسان از نظر پزشکی و علمی به‌تنهایی اثبات نشده است .

تاثیر مورینگا بر کنترل اشتها

در خصوص کنترل اشتها، مطالعات اولیه روی حیوانات آزمایشگاهی (موش‌هایی که تحت رژیم پرچرب بودند) نشان داده‌اند که عصاره مورینگا می‌تواند سطوح هورمون‌های مرتبط با احساس سیری و چاقی مانند لپتین و رزیستین را کاهش داده و حساسیت به انسولین را بهبود بخشد. با این حال، شواهد پزشکی کافی برای تعمیم مستقیم این نتایج به انسان و تجویز مورینگا به‌عنوان یک سرکوب‌کننده اشتها وجود ندارد. اثرات آن در انسان بیشتر به کند شدن نسبی تخلیه معده به دلیل وجود فیبر و کاهش التهاب‌های درون بدن محدود می‌شود.

دمنوش مورینگا برای لاغری

اگرچه دمنوش مورینگا برای لاغری به‌عنوان یک نوشیدنی گرم به تامین آب بدن و تأمین آنتی‌اکسیدان‌ها کمک می‌کند، اما باید دانست که عصاره آبی (دمنوش) مورینگا فاقد بسیاری از ترکیبات گیاهی مفیدی است که فقط در چربی حل می‌شوند (نه در آب). شواهد علمی نشان می‌دهند اثربخشی دمنوش مورینگا در کاهش وزن دقیقاً مشابه قرص‌های بی‌اثر (دارونما) بوده است. شواهد فعلی نشان نمی‌دهند که مورینگا به تنهایی بتواند کاهش وزن بالینی قابل توجه یا پایدار ایجاد کند. مصرف آن صرفاً به‌عنوان یک نوشیدنی حمایتی و بدون انتظار کاهش وزن توصیه می‌شود.

پودر مورینگا

پودر مورینگا که از برگ خشک‌شده به دست می‌آید، شکل استانداردی از این گیاه است. در یک مطالعه کوچک، مصرف ۲۰ گرم پودر برگ مورینگا به همراه یک وعده غذایی پر کربوهیدرات (پر از قند و نشاسته)، نوسانات قند خون پس از غذا را تا ۲۱ درصد در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ کاهش داد. مقدار مصرف معمول تغذیه‌ای از نصف قاشق چای‌خوری آغاز می‌شود. برای آشنایی با نحوه مصرف مورینگا در رژیم روزانه، می‌توان این پودر را به انواع اسموتی‌ها، ماست یا سوپ‌ها اضافه کرد.

قرص یا کپسول مورینگا

قرص یا کپسول مورینگا که حاوی پودر برگ استاندارد شده است، مقدار مشخصی از مواد مؤثره را به بدن می‌رسانند. در برخی مطالعات انجام شده مصرف روزانه ۲.۴ تا ۴.۶ گرم کپسول حاوی پودر برگ این گیاه به مدت ۱۲ هفته، موجب بهبود در میانگین قند خون سه‌ماهه (HbA1c)، بهبود چربی‌های خون (مثل کلسترول) و کاهش قند خون ناشتا ‌شده‎‍است اما شواهد برای توصیه بالینی کافی نیست.

بهترین زمان مصرف مورینگا برای لاغری

در بررسی طریقه مصرف مورینگا برای لاغری و برای بهره‌گیری از خواص مواد مفیدی مانند اسید کلروژنیک و ایزوتیوسیانات‌های مورینگا در کند کردن جذب قند و جلوگیری از بالا رفتن ناگهانی انسولین، بهترین زمان مصرف پیش از غذا یا همزمان با وعده‌های غذایی اصلی حاوی کربوهیدرات (مثل برنج و نان) است. این امر به کنترل بهتر سرعت بالا رفتن قند خون بعد از وعده غذایی کمک می‌کند.

عوارض مورینگا برای لاغری

با وجود مزایای تغذیه‌ای، مورینگا یک ترکیب گیاهی فعال است و مصرف بی‌رویه آن عوارضی به همراه دارد. برگ مورینگا در مقادیر مصرف استاندارد عموماً بی‌خطر و ایمن تلقی می‌شود، اما مصرف مقادیر بسیار زیاد می‌تواند منجر به مشکلات و ناراحتی‌های معده و روده و افت فشار خون شود.

عوارض قرص لاغری مورینگا

مصرف مقادیر بیش از حد کپسول‌های مورینگا، به‌ویژه هنگامی که با رژیم‌های کاهش کالری شدید همراه شود، می‌تواند منجر به عوارض زیر گردد:

• اسهال و دل‌پیچه (به دلیل خواص ملینی و حجم فیبر بالا)

• خطر افت شدید قند خون و افت شدید فشار خون

• سوزش سر دل یا تهوع خفیف

توجه به این نکته حیاتی است که مصرف ریشه، گل یا پوست درخت مورینگا به دلیل وجود یک ماده سمی به نام اسپیروچین ممنوع است؛ زیرا این ماده دارای اثرات آسیب‌رسان به اعصاب و قلب بوده و می‌تواند منجر به عوارض فلج‌کننده یا انقباضات شدید رحمی گردد. بخش مورد تایید برای مصارف تغذیه‌ای، برگ‌های این گیاه هستند.

تداخل‌های دارویی مورینگا

تداخل‌های دارویی مورینگا به دلیل اثرات قوی بر نحوه جذب و عملکرد داروها در بدن بسیار جدی است:

• داروهای دیابت (مانند انسولین، متفورمین و سولفونیل‌اوره‌ها): مورینگا ممکن است اثر کاهنده قند خون این داروها را  تقویت کرده و خطر افت ناگهانی قند خون را افزایش ‌دهد.

• داروهای فشار خون: به دلیل اثر کاهنده فشار خون مورینگا، مصرف هم‌زمان آن با داروهای ضد فشار خون خطر افت فشار خون و سرگیجه را به همراه دارد.

• داروهای تیروئید (مانند لووتیروکسین): فیبرها و ترکیبات گیاهی مورینگا ممکن است جذب گوارشی لووتیروکسین و اثربخشی درمان کم‌کاری تیروئید را تحت تاثیر قرار ‌دهد.

چه افرادی نباید مورینگا مصرف کنند؟

گروه‌های زیر به‌طور نسبی منع مصرف مورینگا دارند:

• زنان باردار: مصرف مورینگا در دوران بارداری به دلیل خطر سقط‌جنین و ایجاد انقباضات شدید رحمی (به‌ویژه ترکیبات موجود در گل، ریشه و پوست گیاه) ممنوع است.

• بیماران مبتلا به نارسایی حاد کبدی یا کلیوی: در بیماران مبتلا به بیماری‌های شدید کبدی یا کلیوی، به دلیل کمبود اطلاعات ایمنی، مصرف تنها با نظر پزشک امکان‌پذیر است.

• مصرف‌کنندگان داروهای حساس: به دلیل تداخل در جذب و دفع دارویی.

• افرادی که جراحی در پیش دارند: به عنوان یک اقدام احتیاطی، بسیاری از منابع توصیه می‌کنند مکمل‌های گیاهی از جمله مورینگا حدود دو هفته پیش از جراحی قطع شوند.

آیا مورینگا به تنهایی برای لاغری کافی است؟

پاسخ علمی «خیر» است. تحقیقات پزشکی روی انسان‌ها  به وضوح نشان می‌دهند که مورینگا اثری بر کاهش وزن یا شاخص توده بدنی (BMI) ندارد و نمی‌تواند به‌عنوان یک درمان مستقل و به‌تنهایی برای چاقی معرفی شود. مکمل‌های گیاهی هرگز جایگزین اصلاح سبک زندگی یا درمان‌های تاییدشده علمی نیستند.

پزشکان و متخصصان در مواجهه با چاقی‌های مفرط یا شاخص توده بدنی بالا، به‌جای تکیه بر مکمل‌های گیاهی ، رویکردهای نوینی مانند درمان‌های دارویی استاندارد را پیشنهاد می‌کنند. امروزه داروهای نسل جدید علمی مانند تیرزپاتاید که با نام تجاری آمپول مانجارو شناخته می‌شود و معادل ایرانی آن یعنی آمپول لاغری اسپارتینا تولید شرکت سیناژن ( اولین و تنها تولیدکننده با تاییدیه اتحادیه اروپا) به‌عنوان داروهای شبیه‌ساز هورمون‌های طبیعی روده برای کاهش اشتها عمل می‌کنند. داده‌های بالینی نشان می‌دهند که این داروها با اثر مستقیم بر دستگاه گوارش و مغز، کاهش وزن متوسط ۱۵ الی ۲۲ درصدی را به همراه دارند.

ارکیدلایف، به عنوان بزرگ‌ترین واحد حمایت از بیمار در ایران و با بیش از ۱۰ سال تجربه، از لحظه تجویز دارو تا ادامه مسیر درمان، همراه مصرف‌کنندگان داروهای تحت فروش شرکت ارکیدفارمد است. این مجموعه با تسهیل روند تهیه دارو، راهنمایی برای شروع درمان و پیگیری منظم ادامه آن، به بیماران کمک می‌کند تا مراحل درمانی خود را در کوتاه‌ترین زمان و با آسودگی خاطر بیشتری طی کنند. همچنین ارکیدلایف با انتشار جدیدترین مقالات و اخبار علمی مرتبط با حوزه دارو و درمان در وب‌سایت خود، بیماران را از آخرین دستاوردهای علمی و اطلاعات کاربردی و معتبر در زمینه سلامت بهره‌مند می‌سازد.

جمع‌بندی

گیاه مورینگا به‌عنوان یک مکمل تغذیه‌ای و تنظیم‌کننده سوخت‌وساز بدن در بهبود چربی‌های خون و کنترل قند خون ارزش دارد، اما برچسب «معجزه لاغری» برای آن فاقد پایه علمی بوده و از نظر پزشکی رد شده است. برای دستیابی به کاهش وزن پایدار، باید از روش‌های علمی اصلاح سبک زندگی یا درمان‌های دارویی نوین تحت نظر پزشک استفاده کرد.

سوالات متداول